阮nguyễn達đạt阮nguyễn生sinh新tân傳truyện

How disgusting, how ugly in the face, burly in build, his limbs like [unclear]! He raised his hand, carried it straight, sent [gap]. “How horrible,” said one; my flesh fell over with a thud [this passage is unclear]. [AI]

Ngán thay, xấu mặt thay, hình dung vạm vỡ, chân tay như [chưa rõ]! Giơ tay bưng liền gửi [chỗ khuyết]. “Ghê quá,” có người nói; thịt tôi ngã ầm ra [đoạn này chưa rõ]. [AI]

The judge says: Stop your babble; hold your tongue and let me decide. Look at the little wren and the pelican; a calf may one day play with a tiger spirit. [AI]

Quan hiến nói: Chớ huyên hoa; các ngươi hãy nín để ta tính. Kìa chim chích, nọ bồ nông; bò con có thuở chơi cùng hổ tinh. [AI]

There must be some meaning in it, or who would dare come to fight over it, to buy it for play? A pity that people compete with people: now they hate, now with a word they pity. [AI]

Ắt là cũng có ý tình, chẳng thì ai dám vác đến giành, mua chơi? Tiếc thay người lại đua với người: có lúc ghét, có lúc một lời lại thương. [AI]

This fellow counts as an extraordinary one: eyes of iron nails, a gut of stone and gold. In those days flatterers were everywhere, and the men in charge of the house also busied themselves about him. [AI]

Đứa này kể là đứa phi thường: mắt như đinh sắt, gan như đá vàng. Bấy giờ nịnh thần đầy rẫy, những anh giữ việc trong nhà cũng chuyên đến vây quanh. [AI]

They vied with one another, bustling and boisterous; one said go out and seize him, another go in and drive him away. The maid, flustered, raised the alarm; [gap] and shouted again, uproariously. [AI]

Họ đua nhau xục xạo, rộn ràng; kẻ nói ra bắt, kẻ nói vào xua. Chị hầu hốt hoảng tri hô; [chỗ khuyết] lại quát ầm ầm. [AI]

The judge says: Do not make a racket; keep calm and I will look into his nature. If he were one of those crooks, seeing me stir he would surely behave carelessly [the sense of the last line is uncertain]. [AI]

Quan hiến nói: Chớ om sòm; hãy yên ả để ta xem tính tình. Nếu là bọn gian manh, thấy ta động dạng ắt tỏ ra nhơn nhơ [nghĩa câu cuối còn ngờ]. [AI]

And when the door was opened and the rice brought, why was he still there, and did not leave? He is a bold fellow indeed. If he were one of those crooks [the line repeats line 23]. [AI]

Lại khi mở cửa đưa cơm, sao còn ở đấy mà chẳng ra? Quả là kẻ gan già. Nếu là bọn gian manh [câu này lặp lại câu 23]. [AI]

Then he is a gentleman, a real man; or an envoy of Shu out for a stroll; who knows, a pure and noble one [gap]. Then he ordered the cook to come in at once. [AI]

Vậy là quân tử, là trượng phu; hay là sứ giả đất Thục dạo chơi; biết đâu là bậc thanh quý [chỗ khuyết]. Lại truyền mụ bếp vào ngay. [AI]

“Fetch more rice and hand it to him below the house.” The meal was laid out; the maids were told to bring more. The maid carried it up in silence; he, [stout and bold, uncertain], came to the porch and halted. [AI]

“Lấy thêm cơm nữa trao cho hắn dưới lầu.” Dọn cơm, bảo con hầu đưa thêm. Con hầu lẳng lặng bưng lên; anh ta [vạm vỡ gan dạ, câu này còn ngờ] đến thềm dừng chân. [AI]

Ngọc Thanh was deeply anxious, her thoughts in a muddle, her face hesitant. Sinh sat enthroned, truly formidable; his heart bold, his face brazen. [AI]

Ngọc Thanh lo lắng muôn phần, lòng rối bời, mặt ngập ngừng. Sinh ngồi chễm chệ, thật đáng nể; gan dạ, mặt thì trơ trơ. [AI]

The meal over, at leisure, the maid understood the matter and went back to report everything. She said: “[gap] how strange! It is sad and tiresome to speak of such rascals.” [AI]

Cơm xong, thong thả, con hầu hiểu ý, về thưa hết mọi lời. Nó thưa: “[chỗ khuyết] lạ đời! Buồn chán, ngán nói về những kẻ lăng nhăng ấy.” [AI]

“Pretending, suppose... strike so that the face of that lout is smashed [unclear]. Where does he get such nerve, half-baked as he is? The rice I carried down for him was ready, and he ate it straight away.” [AI]

“Giả dối, cứ cho là vậy... đánh cho nát mặt cái thằng ấy [chưa rõ]. Của đâu mà khéo dở dang thế? Cơm tôi bưng xuống sẵn, hắn liền xơi.” [AI]

The judge says it is laughable too: “Order him up; I will ask him a few words and see.” The maid obeyed properly: “The master sent me down to summon you up.” [AI]

Quan hiến nói cũng nực cười: “Truyền hắn lên, ta hỏi mấy lời xem sao.” Con hầu vâng dạ hẳn hoi: “Ông sai tôi xuống gọi anh lên.” [AI]

“Yes, yes, of course.” As soon as the girl turned her heel, he followed her step by step out into the yard, in one thin jacket and one pair of coarse cloth trousers. [AI]

“Vâng vâng, dạ dạ.” Nàng vừa quay gót, chàng liền theo chân ra sân, một manh áo, một chiếc quần vải thô. [AI]

Not shy, not bashful, he bowed his head and made his obeisance, bold and alone. The judge looked at Sinh's face and neither mocked nor despised him at all. [AI]

Chẳng e lệ, chẳng thẹn thò, chàng cúi đầu làm lễ, to gan một mình. Quan hiến nhìn mặt Sinh, chẳng chê bai cũng chẳng khinh rẻ chút nào. [AI]

Half believing, half doubting [the next line is unclear]. If he were neither clean nor fragrant, then the talk at the rice-shop would be loud already [uncertain]. [AI]

Nửa tin nửa lại hồ nghi [câu kế tiếp chưa rõ]. Nếu chẳng sạch chẳng thơm, ắt tiếng ở hàng cơm đã ồn [còn ngờ]. [AI]

He ordered the underlings to go outside and keep quiet, lest a rumour spread; then he summoned Sinh, who stepped forward, and the judge called him nearer so that it could be explained. [AI]

Ngài truyền cho lũ thuộc hạ ra ngoài giữ yên lặng, kẻo đồn đại; rồi gọi Sinh, Sinh bước lên gần, quan gọi lại gần để nói cho rõ. [AI]

“Tell me the truth: why do you dare to come here, and for what?” Sinh folded his hands and knelt; with his face looking down, he spoke. [AI]

“Hãy nói thật: vì sao ngươi dám đến đây, có việc gì?” Chàng Sinh chắp tay quỳ gối, mặt nhìn xuống, miệng thưa. [AI]

“My home is in Bình Lục, in Lị Nhân. My elder brother is Nguyễn Đạt, I am Nguyễn Sinh. We brothers are set on making our name; we left the south to look for a teacher in the north.” [AI]

“Quê nhà tôi ở Lị Nhân, Bình Lục. Anh tôi là Nguyễn Đạt, tôi là Nguyễn Sinh. Anh em chí lập công danh, rời phương nam đi tìm thầy ở phương bắc.” [AI]

“To make something of ourselves early, so that our fate may be sweet; a moment of [unclear] we would not trade for a thousand in gold. Passing here, we saw the hall, and we brothers wished for wealth and rank like yours.” [AI]

“Để sớm nên thân, cho số phận ngọt ngào; một khắc [chưa rõ] chẳng đổi nghìn vàng. Qua đây thấy hiên đường, anh em tôi ước được giàu sang như ngài.” [AI]

“Your daughter was playing in the back garden; she mocked me with three loud words that hurt me in a hundred ways. I stopped where I stood and listened. She said: ‘The god is still far away’ [uncertain].” [AI]

“Con gái ngài chơi ở vườn sau; nói mỉa ba tiếng ồn ào làm tôi đau trăm bề. Tôi dừng chân lại nghe. Cô nói: ‘Vị thần còn xa’ [còn ngờ].” [AI]

“In my distress I could not make sense of it; I rushed in, resolved to ask first for the hidden meaning. The young lady, like the moon over the sea, ever deeper, did not say a word, and three days passed” [uncertain]. [AI]

“Trong lúc khốn khổ, tôi nghĩ không ra; tôi xông vào, quyết hỏi cho ra nghĩa mầu. Cô như trăng trên biển, càng sâu thẳm, chẳng nói một tiếng, ba ngày đã qua” [còn ngờ]. [AI]

“From first to last I have told the truth; if you spare me I shall be spared reproach and will obey.” The judge reflected and saw a worthy man; he set a poem on the moon, with the rhyme “nhô”. [AI]

“Trước sau tôi đã nói thật; nếu ngài tha thì khỏi bị quở trách, tôi xin vâng.” Quan hiến suy ngẫm, biết là người hiền; ra đề thơ vịnh trăng, gieo vần “nhô”. [AI]

He had inkstone and brush brought for him; Sinh sat meekly, composing alone. Then the judge sent for Ngọc Thanh, to come out and see whether the matter was as stated. [AI]

Ngài sai lấy nghiên bút cho chàng; Sinh ngồi khép nép, một mình liệu lo. Lại truyền gọi Ngọc Thanh ra, xem sự tình có đúng không. [AI]

Ngọc Thanh, holding back her tears, said: “I have committed a fault as great as a mountain of earth.” The judge called her and coaxed her; at times he scolded her sharply, then soothed her again. [AI]

Ngọc Thanh nén tiếng nức nở, thưa: “Con đã lỗi lầm lớn như núi đất.” Quan hiến vừa gọi vừa vỗ về; có lúc quát mắng, rồi lại dỗ dành. [AI]

Her words, from first to last, matched Sinh's account without a discrepancy. Knowing him to be a man of talent, the judge told Sinh to bring the draft of his poem for him to see. [AI]

Lời nàng trước sau khớp với lời Sinh, chẳng sai. Biết là kẻ anh tài, quan bảo Sinh đem bản thảo bài thơ lại cho ngài xem. [AI]

The poem reads: “Dim and hushed, just as [the fire in] the kitchen stove [uncertain]; looking out I suddenly see the moon already rising, shining bright over every place, lighting the palace of clouds and the dark places alike.” [AI]

Thơ rằng: “Hiu hút đúng lúc [lửa] bếp lò [còn ngờ]; nhìn ra chợt thấy trăng đã nhô, sáng soi vằng vặc khắp mọi nơi, tỏ cả cung mây lẫn chốn mù mịt.” [AI]

Having read it, he pondered and worried; then the judge said: “Heaven has given me a worthy son-in-law; the destined match skilfully arranges the human one; and if not, a temporary measure is more than enough” [the last line is unclear]. [AI]

Xem xong, ngài suy nghĩ, lo lắng; rồi quan hiến nói: “Trời cho ta người rể hiền; duyên trời khéo định nhân duyên; nếu chẳng thì quyền tạm cũng đã dư” [câu cuối chưa rõ]. [AI]

“I will explain it to Sinh down to the last word [the next line is unclear]; to stop and ponder does nothing. A gentleman cares nothing for petty men.” [AI]

“Ta sẽ giảng cho Sinh biết tận từ [câu kế tiếp chưa rõ]; thôi thì suy nghĩ cũng chẳng làm gì. Đã là quân tử thì sá gì tiểu nhân.” [AI]

“I see in the gathering of the dragon and the clouds that you too have a share, creeping in. Fear nothing of what the world praises or blames [the line is repeated in the original]. Here I will see to your training.” [AI]

“Ta xem trong hội long vân, ắt ngươi cũng có phần mon men vào. Sợ gì lời thế gian khen chê [câu này lặp lại trong nguyên văn]. Ở đây ta sẽ liệu rèn tập cho ngươi.” [AI]

Sinh says: “My nature is a storehouse [uncertain]; I am broad in care for the sea of love and virtue for the golden mountain. How could I plan elsewhere from now? To refuse would make me seem proud.” [AI]

Sinh nói: “Tư chất tôi như kho [còn ngờ]; rộng lòng với bể ái, đức với non vàng. Từ nay sao nỡ tính chốn nào khác? Từ chối thì ra kẻ làm cao.” [AI]

“If I accept, the gossip of the world will be noisy and hard to calm; I shall obey and come later. For now let me set out to visit my brother. If I stayed as I am, silent, riches and rank would not yet be seen, and coldness would already be the rule” [the last line is uncertain]. [AI]

“Nghe theo thì miệng thế gian xôn xao khó dẹp; tôi xin vâng lời, sau sẽ tìm đến. Bây giờ xin lên đường thăm anh. Nếu cứ ở vậy làm thinh, giàu sang chưa thấy mà bạc bẽo đã thành lệ” [câu cuối còn ngờ]. [AI]

The judge says: “Do not do that. Do not worry, Sinh; first write down a few words, so that duty [unclear]; a messenger can carry the news.” [AI]

Quan hiến nói: “Đừng làm thế. Sinh chớ lo, hãy chép ghi mấy lời, để nghĩa [chưa rõ]; có người đi đưa tin được.” [AI]

Sinh took up brush and inkstone and wrote a letter on flowery paper to send back. The page-boy obeyed and set out; he crossed [the rest is unclear]. [AI]

Nghe lời, Sinh cầm bút nghiên, viết một bức thư hoa gửi về. Tiểu đồng vâng dạy lên đường; qua [phần sau chưa rõ]. [AI]

He came right up to the school and stood there hesitant, looking about as a stranger. The boy suspected Đạt, Đạt suspected the boy; whoever is honest, his heart is open [uncertain]. [AI]

Đến tận trường văn, lạ lẫm đứng ngập ngừng nhìn quanh. Tiểu đồng nghi Đạt, Đạt nghi tiểu đồng; ai ngay thật thì lòng cởi mở [còn ngờ]. [AI]

Standing behind, he saw the young man's face; it seemed his mind was elsewhere, as if he feared me. He said: “If you are Đạt, come out: good news! There is a letter from Nguyễn Sinh.” [AI]

Đứng sau nhìn mặt chàng, thấy ra chiều khác ý, như sợ ta. Nó thưa: “Nếu là Đạt thì ra đây: tin mừng! Có thư của Nguyễn Sinh.” [AI]

Đạt hurried to receive him and asked the boy how things stood; the boy told him everything, high and low, and handed over a sheet. [AI]

Đạt vội ra tiếp, hỏi tiểu đồng cho biết sự tình ra sao; tiểu đồng kể hết thấp cao, rồi đưa trao một tờ. [AI]

Đạt tore it open to read: it was a letter, and opening it he saw a poem of four lines. The poem reads: [AI]

Đạt bóc ra xem: là một bức thư, mở ra thấy bài thơ bốn câu. Thơ rằng: [AI]

A few words of apology sent to you, brother: excessive anger made me seem a cold-hearted man. Whatever the excuse, pardon me and spare me blame, lest you call me ungrateful, call me disdainful. [AI]

Mấy lời tạ lỗi gửi anh: giận quá nên tôi hoá kẻ bạc tình. Dù thế nào xin anh miễn trách, kẻo chê tôi bạc, bảo tôi khinh. [AI]

Đạt, seeing Sinh's poem, picked it up and put it down, silent, half laughing. He did not know whether to praise or blame; he blamed: Sinh was, after all, a clumsy planner. [AI]

Đạt xem thơ Sinh, cầm lên đặt xuống, im lặng, nực cười. Không biết nên khen hay chê; chê rằng Sinh cũng là người vụng toan tính. [AI]

If one were in an office, knowing the way of arms but not of tolerance, then one should not stay under the lord; if one does not know the law oneself, how can one's heart [be at ease]? [This passage is unclear.] [AI]

Nếu ở chốn cơ quan, biết đường binh pháp mà chẳng biết đường bao dung, thì chớ ở dưới quyền ngài; luật mình chưa biết, lòng sao yên? [Đoạn này chưa rõ.] [AI]

“Tell him I still have some high ambition; to enter a lord's gate as it is... [gap]. And here is my message to send back: the examination is already at our heels.” [AI]

“Nói rằng ta còn chút chí cao; cửa quan như thế, dám vào đâu... [chỗ khuyết]. Đây lời ta gửi về: khoa thi đã kề sau lưng.” [AI]

The boy took his leave and set out; in a moment he had crossed Dũng district and was near the residence gate. He went in and told Sinh everything, how Đạt was angry [the last line is unclear]. [AI]

Tiểu đồng tạ từ lên đường; chốc lát qua huyện Dũng đã gần cửa dinh. Bước vào thưa hết với Sinh, rằng Đạt còn giận [câu cuối chưa rõ]. [AI]

Hearing this, Sinh accepted his lot and devoted himself the more to study; early and late he lived there, taking shelter, and a good name spread far [one word of line 178 is unclear]. [AI]

Nghe tin ấy, Sinh đành tâm, càng chuyên học hành; sớm khuya nương thân ở đó, tiếng lành đồn xa [một chữ ở câu 178 chưa rõ]. [AI]

The provincial examination came round; in that contest for fame no one was less than another. Đạt, hearing of it, sought out his teacher and begged leave to go home along the plum road. [AI]

Kỳ thi hương đến; trong hội công danh ấy, ai cũng chẳng kém ai. Đạt nghe tin, tìm thầy xin cáo từ trở về theo đường mai. [AI]

Taking his leave, he made his village near a market; [laughing] who does not know the trade of leisure! Heaven and earth on a single shoulder pole: who is teacher, who is brother, who is servant? [uncertain]. [AI]

Từ giã, ông về làng gần chợ; [cười:] ai chẳng biết nghề ăn chơi! Càn khôn một gánh trên vai; biết ai là thầy, ai là em, ai là tiểu đồng? [còn ngờ]. [AI]

One day, walking along an open road, he was suddenly past the river at Doanh Cầu; he asked his way and reached the library. Hearing the news, Sinh came out to wait on his elder brother. [AI]

Một ngày dạo bước đường thông, chợt đã qua sông Doanh Cầu; hỏi thăm vào đến thư lâu. Nghe tin, Sinh mới ra hầu anh cả. [AI]

They told each other everything. Then Sinh went to report to the judge: “I am a poor scholar; I hear that [my brother] will take a prize at the Capital this time” [uncertain]. [AI]

Hai anh em kể hết sự tình. Rồi Sinh ra trình quan hiến: “Con là kẻ sĩ nghèo; nghe nói anh con sẽ giật giải ở Tràng An lần này” [còn ngờ]. [AI]

“We must leave, lest we miss the provincial examination.” The judge said: “I have looked at your writing: for the top three places it falls short, but for the fourth round it is more than enough.” [AI]

“Chúng con phải đi, kẻo lỡ khoa thi hương.” Quan dạy: “Ta xét văn chương của ngươi: nếu tranh tam khôi thì chưa tới, còn trường thứ tư thì dư sức.” [AI]

He gave them money, rice and vegetables; two young servants prepared and escorted the two young men. The brothers bowed before the hall; looking on, they saw people now different from before. [AI]

Ngài cho tiền gạo rau dưa; hai tiểu đồng soạn đưa hai chàng. Anh em lạy trước hiên đường; nhìn xem, thấy người đã khác thường. [AI]

The two bowed and withdrew together, their young hearts eager [one phrase is unclear]. Ngọc Thanh, though not in love, seemed dazed as she watched Sinh. [AI]

Hai chàng lạy lui cùng ra, lòng xuân hăm hở [một cụm chưa rõ]. Ngọc Thanh tuy chẳng yêu, nhìn Sinh cũng ra chiều ngẩn ngơ. [AI]

The maid hoped to be sent with letters, but feared the girl would doubt the young man. To make it plain would be tiresome; to keep it secret [gap] who would do it for Sinh? [This passage is unclear.] [AI]

Con hầu mong được sai đưa thư, nhưng sợ cô nghi chàng. Nói rõ ra cũng chán; giữ kín thì [chỗ khuyết] ai làm cho Sinh? [Đoạn này chưa rõ.] [AI]

She trusted the maid and told her everything; as for her own affair, in a moment she was at fault and hid to listen. “If Sinh passes and becomes a doctor, I too shall share in it when he returns in glory.” [AI]

Nàng tin con hầu mà ngỏ hết sự tình; chuyện của mình chợt lỗi, nép mình lại nghe. “Nếu Sinh đỗ ông nghè, ắt ta cũng được dự phần khi chàng vinh quy.” [AI]

From the time the two left, at Sơn Nam they took the prize, first place in all four rounds; the fame spread far and near. The brothers returned to their home village. [AI]

Từ thuở hai chàng ra đi, ở Sơn Nam giật giải, đứng đầu cả bốn kỳ; tiếng đồn dậy khắp gần xa. Hai anh em trở về quê nhà. [AI]

First they went in to bow to their mother, then to greet their two young sisters, in good health. Mother and sons talked of past times; little did they know that the match was already waiting for the high seat. [AI]

Trước vào lạy tạ mẹ, sau mừng hai em gái khoẻ mạnh. Mẹ con trò chuyện chuyện xưa; ai ngờ mối duyên đã chờ ngôi sang. [AI]

[Unclear:] in every way even more so. The year Tân Mão had just passed and Nhâm Thìn came; at the spring examination more than three thousand candidates, all bustling, strove to reach the gate of heaven. [AI]

[Chưa rõ:] mọi vẻ càng thêm. Vừa qua năm Tân Mão, lại sang năm Nhâm Thìn; hội xuân hơn ba nghìn sĩ tử, ai cũng rộn ràng tìm lên cửa trời. [AI]

Three hundred in the essay round competed in talent; when the list was hung at the court of clouds only a few remained. Everyone near and far sang about it: two men named Nguyễn had their names on the red list. [AI]

Ba trăm người thi sách đua tài; khi bảng treo nơi vân đình, chỉ còn vài người. Gần xa ai cũng ca dao: có hai người họ Nguyễn tên vào bảng son. [AI]

The two, together at the cloud gate, took the rank of “co-doctor”; their fame ran through market and village. The judge then sent two attendants, one to report to him and one back to their teacher. [AI]

Hai người cùng một áng vân môn, ngôi đồng tiến sĩ, tiếng đồn khắp chợ quê. Rồi sai hai tuỳ nhi, một sang báo quan hiến, một về trình thầy. [AI]

As the saying goes, “the way of Heaven is impartial”: four virtues achieved, thanks to the way of the three [uncertain]. The judge said: “Ngọc Tĩnh is my child; I give her to Nguyễn Đạt, to join their fates in harmony.” [AI]

Chữ rằng “thiên đạo vô tư”: nên bốn đức, nhờ ơn đạo ba [còn ngờ]. Quan nói: “Ngọc Tĩnh là con ta, ta gả cho Nguyễn Đạt, để hoà hợp nhân duyên.” [AI]

Ever since the news spread, Ngọc Thanh was overjoyed and could not sit still. She was glad that he had made his name [the line is repeated in the original]. “And by this plan I too am happy in every way.” [AI]

Từ khi tin truyền đến, Ngọc Thanh mừng rỡ chẳng yên. Mừng vì chàng đã nên danh [câu này lặp lại trong nguyên văn]. “Và theo cách này ta cũng vui trong mọi bề.” [AI]

Thinking of the precious saying about exchange [uncertain], the new bride would surely be no less than a rosy beauty. Sinh owed a debt of gratitude to the judge, who fed him and then gave him his daughter. [AI]

Nghĩ đến chữ quý của sự trao đổi [còn ngờ], tân nương ắt chẳng kém gì hồng nhan. Sinh mang ơn đức quan hiến, người nuôi chàng rồi lại gả con gái cho chàng. [AI]

Those who live well meet with good fortune; because their forebears piled up virtue, worthy children are born. I have it carved on a stele to be handed down; this plain Nôm volume of brush and inkstone is written for that. [AI]

Ở lành may lại gặp lành; bởi tiên tổ tích đức nên sinh con hiền. Khắc bia để truyền đời; tập nôm na bút nghiên này chép nên vì thế. [AI]