𧊉Bướm花Hoa新Tân傳Truyện

I venture to advise you who live in this world: in your pleasures, mind the words that come before and after; do not despise the poor, do not lean on wealth. The ancients had a saying [the last line is damaged]. [AI]

Dám khuyên người ở trên đời: ăn chơi cũng phải biết lẽ trước sau; đừng khinh kẻ khó, chớ cậy mình giàu. Người xưa có lời ví [câu cuối còn khuyết]. [AI]

No one is rich in both clans, and no one stays poor for three generations, so there is nothing to worry about. Look at the fruit: who shaped it? And the flower on its branch: who wrote it, and who can know how it will turn out? [AI]

Chẳng ai giàu cả hai họ, cũng chẳng ai nghèo đến ba đời mà phải lo. Kìa quả kia, ai vo tròn nên? Cành hoa kia, ai viết ra, biết sẽ ra sao? [AI]

Who piled up those mountains so high? Who dug the rivers and seas so deep? Who bails the evening tide, who clears the channel? When the age runs wild, it runs wild until all is as if nothing. [AI]

Núi kia ai đắp mà cao, sông kia bể nọ ai đào mà sâu? Nước chiều ai tát, ai khơi? Khi thời thế càn dở thì càn rồi như không có gì. [AI]

Who planted the trees in the forest? Who made the sun a cage for the golden crow? Consider the works of Creation: whether we scheme or roam about, it is all one, so enjoy your life to the full. [AI]

Cây trong rừng kia ai trồng? Mặt trời ai lấy làm lồng cho kim ô? Xét cơ đồ của tạo hoá: lo toan hay ngao du cũng vậy, hãy vui cho thoả một đời. [AI]

In the end all things are in Heaven's hands; every human life is just a human lot. Read the Han chronicle for pleasure: Xiang Yu was praised as a hero of such talent that no one could stand against him. [AI]

Rốt cuộc muôn sự đều tại trời; kiếp người ai cũng chỉ là kiếp người mà thôi. Lại xem truyện Hán cho vui: tiếng khen Hạng Vũ là bậc anh tài, ai địch nổi. [AI]

His strength could lift a cauldron and uproot a mountain, his body eight feet tall, and even the Han emperor was awed. Look too at his campaigns west and east: a hundred battles, a hundred victories, he shook the nine heavens. [AI]

Sức nhấc nổi vạc, nhổ nổi núi, thân cao tám thước, vua Hán cũng phải kinh. Lại xem những cuộc chinh chiến tây đông: trăm trận trăm thắng, làm rung chuyển chín tầng trời. [AI]

Who changes the unchangeable, who stirs it up? [This line is uncertain in the original.] The King of Han won once, and took the throne to rule. Unhurried, one may attain it in time. Telling these old tales for pleasure, let us ponder the ways of Heaven. [AI]

Ai đổi thay, ai gây ra điều bất biến? [Câu này trong nguyên văn còn ngờ.] Hán vương thắng một lần mà lên ngôi cai trị. Thong dong, có lúc cũng đạt. Kể chơi các tích mà suy xét việc trời. [AI]

In this world how many [gap] the age, vying in cleverness and skill? Who is lucky enough to gain much? How many people live sensibly? Once off the ferry they scorn the waves and talk rashly, endlessly. [AI]

Ở đời mấy kẻ [chỗ khuyết] đời, tranh khôn tranh khéo, ai may được nhiều? Mấy người ăn ở biết điều? Vừa khỏi đò đã khinh sóng, nói liều chan chan. [AI]

How skilful the one who attains and builds up the world! In the story one thing is said; outside it, three are made of it. Enough, enough, even a few words will do: whether praise or blame, how could one escape the talk of romance? [AI]

Khéo thay kẻ đạt, đắp nên nhân gian! Trong truyện nói một, ngoài bàn ra ba. Thôi thôi, nói ít cũng đủ: chê hay khen, làm sao khỏi tiếng trăng hoa? [AI]

Now I tell the tale of the butterfly and the flower; whoever reads it will understand once it is told. It sets out the butterfly's affair plainly; the last line, about forms and fame, is unclear to me. [AI]

Nay kể tích bướm hoa: ai xem đến truyện, kể ra mới tường. Truyện bày rõ sự của bướm; câu cuối nói về hình thù và tiếng tăm, tôi chưa hiểu rõ. [AI]

Under heaven, among all kinds of trees, wherever there is a flower there is a butterfly, pairing off two by two. It fears no phoenix towers or palaces: when it sees a flower it comes, and who has the skill to forbid it? [AI]

Dưới trời, khắp các loài cây, hoa ở đâu thì bướm ở đấy, sánh đôi cho trọn. Chẳng ngại lầu phượng đài các; thấy hoa là đến, ai tài mà cấm ngăn nổi? [AI]

The butterfly says: How many springs are there in a year? Let us enjoy ourselves to the full in this dusty world. Come, I ask you, rosy-cheeked guest: are you still free, or have you already found someone to match you? [AI]

Bướm nói: Một năm được mấy tháng xuân? Hãy vui chơi cho thoả trong cõi phong trần này. Lại đây, tôi hỏi người má đào: nàng còn một mình hay đã có nơi xứng đôi? [AI]

Far from home I meet an old acquaintance; let me open my heart a little: what do you truly think? All this time I have been without longing; now, what do you feel, my dear? Why speak of climbing falls and descending rapids? Here I am, ready to find out which clear green spring it is [the last line is uncertain]. [AI]

Nơi đất khách gặp người quen cũ, xin mở lòng một chút: nàng thật nghĩ sao? Bấy nay tôi chẳng còn khát khao; nay tình nàng thế nào, hỡi người thương? Nói chi chuyện lên thác xuống ghềnh? Tôi sẵn đây để xem suối xanh nào trong [câu cuối còn ngờ]. [AI]

The flower says: Of peaceful places, what joy equals the fabled gathering of Bồng Lai? The best of all is the water of the upper source; the stream has its voice, the rocks more so [the last line is unclear]. [AI]

Hoa nói: Nói về chốn thanh thơi, vui nào bằng hội Bồng Lai tiếng đồn? Nhất là nước nơi thượng nguyên; suối đã có tiếng, đá lại càng nhiều tiếng [câu cuối chưa rõ]. [AI]

[Unclear:] along the village path by the bank, the peach still waits for the willow; when will it be settled? If I said nothing, I would seem a strange creature; if I speak, who knows whether you will listen? [AI]

[Chưa rõ:] dọc đường xóm bên bờ, đào còn đợi liễu, bao giờ cho xong? Nếu không nói, tôi hoá ra kẻ lạ lùng; nói ra, nào biết lòng người có nghe chăng? [AI]

Here there are only mountains and ravines, feet [gap], bellies of stone, the cicadas calling out grief. You are like a phoenix pavilion, a dragon tower, with no lack of ministers, generals and lords everywhere; you are like clouds drifting in mid-sky, and I am like spreading smoke: how dare I compare myself? [AI]

Ở đây chỉ toàn núi và khe, chân [chỗ khuyết], bụng đá, tiếng ve gọi sầu. Người như gác phượng lầu rồng, thiếu gì khanh tướng công hầu nơi nơi; người như mây kéo giữa trời, tôi như khói toả, dám đâu so đọ? [AI]

The butterfly says: O rosy-cheeked guest, for whom should these feet [wander and] settle? [This line is uncertain.] Enough, enough, I know it now: the world never lacks the gifted and the beautiful. [AI]

Bướm nói: Hỡi người má đào, đôi chân này biết dừng lại vì ai? [Câu này còn ngờ.] Thôi thôi, tôi đã biết rồi: đời nào thiếu kẻ tài hoa. [AI]

Oh, people [gap]; the more you compare [gap], the older you grow and the more luckless in love. On the mountain Từ Thức practises immortality; Huyền Quang practises Buddhism down below at the pagoda. [AI]

Ai ơi [chỗ khuyết]; càng so [chỗ khuyết] càng già càng lỡ duyên. Trên non Từ Thức tu tiên; Huyền Quang tu Phật ở bên dưới chùa. [AI]

In between there is still the realm of wandering on foot; to pursue it takes much effort, and who will repay it? If one's will is not firm, nothing is achieved; cultivating fate [the rest is damaged]. [AI]

Ở giữa vẫn còn cảnh dạo chơi; theo đuổi thì tốn nhiều công, ai đền? Chí lập không vững thì chẳng nên; tu duyên [phần còn lại hư hỏng]. [AI]

The flower says: What you say now [gap]; I too have known every road, near and far. First, there is fate that kindles the fire of incense; so be it, but who of those who have borne frost and snow can know it fully? [AI]

Hoa nói: Điều chàng nói nay [chỗ khuyết]; tôi cũng đã biết mọi đường gần xa. Một là duyên bén lửa hương; thôi thì đành vậy, nhưng mấy kẻ từng dãi sương tuyết biết hết được? [AI]

Kindness and grudge do not clash [unclear]; to ease my sadness, does anyone know this heart of mine? My plum-blossom soul is lost [the rest of the line is unclear]. I no longer trust bees and butterflies and their letters, coming and going. [AI]

Ơn và oán chẳng xung khắc [chưa rõ]; để khuây nỗi buồn, ai biết cho lòng này chưa? Hồn mai mê man [phần còn lại chưa rõ]. Thôi không tin ong bướm và thư từ qua lại nữa. [AI]

The more I plead, the bolder you grow; of ten parts, why not spare me one? To say it plainly would shame me; to keep quiet, I fear you will deceive me and my name. You do not pity me even a little [gap]; my heart, new silk, winds in nine knots, as if wrung out. [AI]

Càng van càng thêm một lần khấn khỉnh; mười phần sao chẳng bớt cho một phần? Nói ra thì thẹn thò; im đi thì sợ bị lừa, mang tiếng. Chàng chẳng thương đoái chút nào [chỗ khuyết]; lòng tôi như tơ mới, chín khúc như bị vò. [AI]

The butterfly says: I must speak, softly or loudly; it is like the sea: who can sound its shallows and its depths? A garment long unworn goes to rags too [uncertain]; can that flower keep the colour of its charm for ever? [AI]

Bướm nói: Tôi phải nói, nhỏ hay to; như biển cả, ai dò được nông sâu? Áo lâu chẳng mặc cũng rách [còn ngờ]; hoa kia giữ mãi được màu duyên chăng? [AI]

Fate has brought us to this point; the bird still dreams of wind and gazes at the moon, lost in thought. While the water is murky and cloudy, I plant my pole and wait: who knows when it will clear? [AI]

Duyên đã đưa đến đây; chim còn tưởng gió, trông trăng thẩn thờ. Đương lúc nước đục lờ lờ, tôi cắm sào đợi: biết bao giờ nước trong? [AI]

A little feeling pities the young: why do you stay in such a remote forest, reciting poems? [Gap] merrymaking on the flowering forest mountain; how many mortals know the place where the road opens? I praise the old matchmaker who knew so well, and brought me to you to be joined in fate. [AI]

Chút tình thương xót kẻ trẻ trung: sao nàng ở chốn rừng sâu ngâm thơ thế? [Chỗ khuyết] vui chơi núi rừng hoa; khách trần mấy kẻ biết nơi mở lối? Khen ông Tơ khéo tỏ tường, đem tôi đến với nàng kết duyên. [AI]

The flower says: I know the forest and its springs: peaceful and pleasant, outside the circle of earthly ties. The sky is blue and clear, the moon bright, when suddenly a roaring gust of wind comes from nowhere. [AI]

Hoa nói: Tôi biết chốn lâm tuyền: thanh thơi thú vị, ngoài vòng trần duyên. Trời xanh thăm thẳm, trăng trong, bỗng đâu một cơn gió ào ào tới. [AI]

Who painted this picture so skilfully? The talk of moon and flowers binds people as if they were nothing. Borrowing the name of rosy cheeks, relying on talent and beauty, heroes yearn. [AI]

Bức tranh này ai khéo vẽ vời? Tiếng trăng hoa khéo trói buộc người ta như không. Mượn cái tiếng má hồng, cậy tài cậy sắc, anh hùng ước ao. [AI]

How much the word “love” brings to mind! It fills the worldly heart with sorrow and longing. When I think of someone there are times I am vexed; when I think of love, how can it be eased, even by ten thousand parts? [AI]

Chữ tình gợi nhớ biết bao! Nó làm lòng trần đầy sầu muộn, khát khao. Nhớ ai, có lúc lại bực; nhớ tình, biết mấy muôn phần mới khuây? [AI]

I keep the red thread strand by strand; who can untangle this knot of sorrow? Some nights I sit in the light of the setting moon, until the morning star rises and the hen calls her chicks. [AI]

Tôi giữ mãi sợi tơ hồng từng sợi; ai gỡ giúp mối sầu này? Có đêm ngồi dưới bóng trăng tà, đến khi sao mai mọc, tiếng gà gọi con. [AI]

[Gap] glowing, a heart of vermilion; and the gibbon trills by the rapids. Curse this debt of the city-toppling beauty! [Gap] the name that sticks to one in the world. [AI]

[Chỗ khuyết] rực lên, tấm lòng son; lại thêm con vượn véo von bên ghềnh. Chết tiệt cái nợ khuynh thành! [Chỗ khuyết] tiếng mắc danh trên đời. [AI]

I blame fate, and I am angry at the world too: who coined that talk, those words about “Sir Butterfly”? One river, the water flowing in two streams; how could I sound a heart and set it right? [AI]

Trách duyên, lại giận đời: ai khéo đặt những lời “ông bướm”? Một sông nước chảy đôi dòng; biết đâu mà dò được lòng cho đúng? [AI]

The butterfly says: The more I hear you speak, the more, thinking of myself, I long for you. How many rosy-faced beauties does heaven have? A sweet flower has its season, as the one who plays with it has his time. [AI]

Bướm nói: Nghe nàng nói, tôi càng thêm nghĩ đến mình rồi lại nhớ thương nàng. Trên trời mấy người hồng nhan? Hoa thơm có thời, người chơi hoa cũng có thì. [AI]

Why speak of such idle talk of moon and wind? What is far away will at times come near. Pearls and jade of old were joined by spring; once Hồng asked the girl for a light, and so it came to pass [an allusion I cannot identify]. [AI]

Kể chi những chuyện trăng gió? Xa xôi, ắt có lúc lại gần. Ngọc châu xưa kết được xuân; chàng Hồng một lần xin lửa nàng mà nên chuyện [một điển tích tôi chưa nhận ra]. [AI]

Why paint those two words, “love” and “fate”? Buying the toil of incense and fire only adds to the vexation of a faithful heart. Think how to make it whole and complete, lest we be ashamed before rivers and mountains; how could we bear that? [AI]

Vẽ chi hai chữ tình duyên? Mua công hương lửa chỉ thêm phiền lòng son. Hãy nghĩ sao cho vẹn tròn, kẻo thẹn với non nước, sao đành? [AI]

Now that I am sworn to love, who would betray the bond of three lifetimes? I am resolved to come and visit the flower; if I were not here to practise, why come to the old pagoda at all? [AI]

Khốn nỗi nay đã nguyện với tình, ai nỡ phụ nghĩa tam sinh? Quyết lòng tới cảnh thăm hoa; chẳng tu thì đến chùa già làm gì? [AI]

The outer gate, coming and going: is it so narrow? Where is your generous, compassionate heart? The fisherman's boat has reached the peach-blossom grotto; it was worth all the long wishing and clinging. [AI]

Cửa ngoài ra vào có hẹp gì đâu? Đâu rồi lòng quảng đại từ bi? Thuyền ngư đã tới động đào, bõ công gắn bó ước ao bấy lâu. [AI]

The flower says: The wind stirs and the frost flies; I came to this place to be at peace. Suddenly someone cleverly prompts it, news from the bee, the butterfly envoy, and my heart is troubled again. Muddy water, stirred for ever, never clears; can true joy be won by beating at it, O sorrow? [AI]

Hoa nói: Gió động sương bay; tôi đã đưa mình đến chốn này cho yên. Bỗng đâu ai khéo xui nên: tin ong, sứ điệp lại thêm bận lòng. Nước đục cứ khuấy mãi thì chẳng trong; niềm vui thật có khuấy mà được chăng, hỡi phiền muộn? [AI]

The butterfly says: O fair guest, if you are as pure as ice, why dye yourself black? Step into the flower garden; even if it is not fragrant, pick a few sprigs to play with. [AI]

Bướm nói: Hỡi người thuyền quyên, đã trong như giá, nhuộm đen làm chi? Bước vào chốn vườn hoa, chẳng thơm cũng hái một vài cành chơi. [AI]

Look on, as the guests of the world will; let me bear the name of a fickle man. I am resolved like [gap] the old hand; how could picking move you? What use is talk and climbing? [This passage is unclear.] [AI]

Cứ xem như khách trên đời; để mặc tôi mang tiếng kẻ đong đưa. Tôi quyết như [chỗ khuyết] tay già; hái làm sao chuyển được lòng, nói và trèo để làm gì? [Đoạn này chưa rõ.] [AI]

The flower says: The moon's shadow hangs high; then someone draws out my sorrow as if it were nothing. I praise whoever dares to open his heart; frost and snow [gap], the cold of a winter night. [AI]

Hoa nói: Bóng nguyệt treo cao; bỗng đâu ai rút mối sầu của tôi như không. Khen ai dám ngỏ lòng; sương tuyết [chỗ khuyết], lạnh lùng đêm đông. [AI]

Why draw a sealed letter? If the old days could not be settled, leave it to others. Even if I do not understand, I give way to your words; when fate is made, whose fault is the laughter? [This passage is uncertain.] [AI]

Vẽ chi một bức thư niêm phong? Nếu chuyện xưa chẳng xong, mặc người. Không hiểu cũng nể lời; duyên đã thành, tiếng cười là tại ai? [Đoạn này còn ngờ.] [AI]

The butterfly says: Enough, no more wordiness. Human lives in this world are praised in common. To ask only for fun is quite strange; one here, one there: is that a difference of heart? [AI]

Bướm nói: Thôi, chớ dài dòng. Phận người ở đời, khen chê chung cả. Hỏi chơi mà thôi thì thật lạ; một đây một đấy, phải chăng khác lòng? [AI]

How many women are as gifted and as charming? How can you bear to leave a guest waiting under the moon? Out of regard I must decline to the end [uncertain]. Coming and going here and there: when will it ever come to anything? [AI]

Mấy nàng được tài tình thế? Sao nỡ để khách đợi chờ dưới trăng? Nể tình nên phải từ chối đến cùng [còn ngờ]. Tần đây tấn đấy, bao giờ mới nên chuyện? [AI]

Now they say the river's water is calm; has that pole carried the boat across yet? By custom the pure air is always light; the moon wanes here and there, and who can wrest it open? [Uncertain.] [AI]

Nay nghe nói sông đã yên nước; sào kia đã chở thuyền sang chưa? Lệ thường khí thanh vẫn nhẹ; trăng khuyết đây đó, ai giằng ra được? [Còn ngờ.] [AI]

Loving the tree, I must [gap] the flower; for love's sake I must go in and out, through many feelings. Evening comes, the waves ripple cold and glittering; the flowers are heavily fragrant, the leaves green and rustling. [AI]

Yêu cây nên phải [chỗ khuyết] hoa; vì tình nên phải ra vào qua nhiều tình. Chiều lên sóng nước lấp lánh lạnh; hoa thơm ngào ngạt, lá xanh xào xạc. [AI]

For a thousand years the stone stele will carry the carving; what do idle words of moon and wind matter to the swallows, my dear? The oath still stands, clear as day; whoever is faithless will be ashamed before the sun and moon. [AI]

Nghìn năm bia đá còn ghi; lời trăng gió có sá gì với đôi én, anh ơi? Lời thề còn đó rành rành; ai bạc bẽo sẽ hổ thẹn trước hai vầng nhật nguyệt. [AI]

The flower says: Enough, now it is clear: your praise is well shown on the branch that has flowers. If you have taken vows, what do you think of things far off? Why use the talk of moon and flowers to test my feelings? [AI]

Hoa nói: Thôi, nay đã rõ ràng: lời khen của chàng khéo tỏ trên cành có hoa. Đã tu thì còn nghĩ chi xa? Sao lại đem tiếng trăng hoa mà thử lòng tôi? [AI]

I hear the oriole [gap] by the branch; looking out, the willow has let down its curtain, swaying. Incense and fire, a wonderfully strange affair of love; the pagoda looks quiet and empty, no monk practising. [AI]

Nghe tiếng oanh [chỗ khuyết] bên cành; nhìn ra, liễu đã buông rèm phất phơ. Lửa hương khéo thay, chuyện tình kỳ lạ; chùa vắng lặng, không sư tu hành. [AI]

Here [gap] it is rough going; will the guest of love step down into this boat of love? Or are you still dreaming of the fairy mountain, where the pines murmur and the bamboo turns into red towers, pure pleasure? Or have you already vowed yourself to someone? The vermilion boat waits only for the one who shares its love. [AI]

Ở đây [chỗ khuyết] gập ghềnh; khách tình có xuống thuyền tình này không? Hay còn mơ tưởng non Bồng, nơi thông reo, trúc hoá lầu hồng, thanh nhàn vui thú? Hay đã nguyện với ai? Thuyền son chỉ đợi người chung tình. [AI]

The flower says: There is nothing strange; I thought that when heart knows heart, that is enough. Who would have thought you would not believe my words? In this world, how many people know a true friend, one who understands the music of the heart? [AI]

Hoa nói: Có gì lạ đâu; tôi nghĩ lòng đã biết lòng thì thôi. Ai ngờ chàng lại chẳng tin lời! Dưới trần mấy kẻ biết người tri âm? [AI]

One with fate is like fruit [gap] fragrant; one without is like a petal fallen in the road. They say everyone is like a bell's sound [uncertain]: do not boast of talent and beauty or thrash about. [AI]

Có duyên như quả [chỗ khuyết] thơm; không duyên như cánh hoa rơi giữa đường. Họ nói ai cũng như tiếng chuông [còn ngờ]: chớ khoe tài sắc, vùng vẫy làm chi. [AI]

The butterfly says: If we please each other and agree, even hearts of iron and stone would yield. So if you do not decide firmly, then let it be no. It is my own affair; whom else should I ask? [AI]

Bướm nói: Đẹp ý thuận tình thì dẫu gan sắt đá cũng đành. Nên nếu nàng không quyết hẳn thì đành là không. Việc của mình, hỏi ai khác nữa? [AI]

The flower says: The earth is wide, the sky is high; there is no lack of places for romance. If you say you practise religion, why take the trouble to bring scriptures to the pagoda? I pity the love of the ephemeral: through the five watches of an autumn night they are anguished and spent [uncertain]. [AI]

Hoa nói: Đất rộng trời cao, không thiếu chốn phong tình. Nếu đã nói tu hành, sao còn chịu khó mang kinh đến chùa? Thương tình những kẻ phù du: năm canh đêm thu khắc khoải, mệt nhoài [còn ngờ]. [AI]

The butterfly says: Say it again so I understand: how can a phoenix not come to the wutong tree? Now heart knows heart, and it is not as it was when we were strangers and not yet acquainted. [AI]

Bướm nói: Nói lại cho tôi hiểu: phượng hoàng sao khỏi tới cây ngô đồng? Nay lòng đã biết lòng, không như lúc lạ chưa quen. [AI]

Passing under the shadow of the cassia [gap] the steps; I thought of myself and thought the guest a kindred spirit. What a pity the flower must be fouled with sand! [Line 234, an allusion to Tư Mã, is unclear.] When sad, who can force a bright face? Lest the moon mock and the flower laugh without our knowing. [AI]

Lần qua bóng quế [chỗ khuyết] thềm; nghĩ mình, tưởng khách là người tri âm. Tiếc thay hoa phải cát lầm! [Câu 234, nhắc đến Tư Mã, chưa rõ.] Khi sầu, ai gượng làm tươi được? Kẻo trăng mỉa, hoa cười mà mình chẳng hay. [AI]

The flower says: I am used to the talk of this land. The affair, one there, one here [gap]. Looking at the person in the sketch [gap]; a talented woman of such worth, what would it come to? [This passage is damaged.] [AI]

Hoa nói: Tôi quen tiếng nước này. Sự tình một đấy một đây [chỗ khuyết]. Nhìn người trong bức phác [chỗ khuyết]; nữ tài giá ấy rồi sẽ thành ra sao? [Đoạn này hư hỏng.] [AI]

I blame the people in the forbidden palace and the high tower; perhaps one might still catch a little of it. How many have lived in splendour in this world? Even a flower, once seen, fades its rosy colour. Is there still a guest on the fairy mountain? [Gap] where is beauty, what does it amount to? [AI]

Trách người cung cấm lầu cao; may ra còn bén được chút nào. Mấy ai sống trong vẻ rực rỡ trên đời? Hoa dẫu trông thấy cũng phai màu hồng. Còn chăng khách ở non Bồng? [Chỗ khuyết] đâu nhan sắc, hình dung chỉ là chừng nào? [AI]

The butterfly says: Go up and ask the Moon Palace; sometimes one borrows the red thread to bind fates. In plain words I ask you, immortal guest: where is your home, your name and clan, your origin? [AI]

Bướm nói: Lên hỏi cung trăng; có khi cũng mượn sợi chỉ đỏ xe duyên. Lời phàm tôi hỏi khách tiên: quê đâu, tên họ, căn nguyên thế nào? [AI]

In the midst of waves rising on level ground, where were you going that you came looking for me here? Stop dreaming of wind and watching the clouds; the threads of Tần and Tấn, the marriage ties, are ready here: let us be done. [AI]

Giữa cơn sóng nổi trên đất bằng, nàng đi đâu mà lại tìm vào đến đây? Thôi đừng mơ gió trông mây; tơ Tần chỉ Tấn sẵn đây, ta xong đi. [AI]

The flower says: You speak without weighing your words: a match needs the fate of people and the fate of heaven together. Long ago, when names were told by divination, there was a slip [gap]; in an empty place [gap], the vowed place does not come to pass. [AI]

Hoa nói: Chàng nói chẳng cân nhắc lời: duyên người lại phải có duyên trời mới nên. Xưa kia khi bói tên có chút sai sót [chỗ khuyết]; chốn không thì [chỗ khuyết], chốn nguyện chẳng xong. [AI]

When one is fond, one is caught in the net like a wild goose; who knows, hurrying about, the workings of Heaven? Take the mirror of the world and look in it; weigh how it may be right for two people in this life. [AI]

Lúc ưa thì mắc lưới như chim hồng; ai hay tất tả mà biết cơ trời? Hãy lấy gương trần mà soi; liệu sao cho phải đạo giữa hai người trên đời. [AI]

The butterfly says: Why drag on for so long? Stop delaying, loving first and hesitating after. How else can one escape the name [gap]? Resolve in a faithful heart, and leave a name in the world. [AI]

Bướm nói: Sao kéo dài lâu thế? Thôi đừng chần chừ, yêu trước rồi lại phân vân. Làm sao khỏi tiếng [chỗ khuyết]? Hãy quyết lòng son sắt để lại danh trong đời. [AI]

[Gap] incense just [gap] outside; at a glance I saw the one who shares my love. “Moon” and “flower”, two words of aching; with no charm or potion the spring apricot has already bewitched my heart. [AI]

[Chỗ khuyết] hương vừa [chỗ khuyết] ngoài; thoáng trông đã thấy người chung tình. Nguyệt hoa, hai chữ não nùng; chẳng bùa thuốc mà đã mê lòng hạnh xuân. [AI]

The flower says: The sea of love, the source of grace: who can tell the whole of it, the long miles of the road? Not pretty, yet called a falling star; not fragrant, yet like the ox-flower. [AI]

Hoa nói: Bể ái nguồn ân, kể sao cho xiết nỗi đường dặm xa? Chẳng xinh cũng tiếng sao sa; chẳng thơm cũng thể như hoa ngưu tầu. [AI]

I was about to use the stratagem of Lord Lưu, but [gap] the sea is deep and hard to sound. Does anyone know my trouble? Alone, the more I think, the more I worry. [AI]

Tôi đã toan dùng chước Lưu Hầu, song [chỗ khuyết] bể sâu khó dò. Ai biết nỗi này cho? Một mình càng nghĩ càng lo thêm. [AI]

I blame someone for not planning the road; why does such talent come down to this narrow stretch of river? Where are the wide seas and long rivers? There is no lack of dragons and phoenixes with their vows [gap]. A boat moors at the ferry, quietly waiting for the faithful guest to step out. [AI]

Trách ai sao chẳng liệu đường; sao tài này lại xuống khúc sông hẹp hòi? Đâu bể rộng sông dài? Thiếu gì long phượng ước nguyền [chỗ khuyết]. Chiếc thuyền đỗ bến lặng lẽ, chờ khách chung tình bước ra. [AI]

The butterfly says: Let me [gap] the flower garden, to pass by and see what the scenery is like. Word has it that a rosy-cheeked guest lives here; that is why I had to come looking. [AI]

Bướm nói: Để tôi thử [chỗ khuyết] vườn hoa, ghé chơi xem phong cảnh ra sao. Nghe đồn nơi đây có người má đào, nên tôi phải tìm đến. [AI]

Now luan and phoenix may pair in one flock; the peach in the east would ask the willow in the west a word. What do you think, O guest of Chương Đài? We two are people of talent and fame. [AI]

Nay loan phượng có thể sánh đàn; đào đông muốn hỏi liễu tây một lời. Nàng nghĩ sao, hỡi khách Chương Đài? Hai ta đều là người tài danh. [AI]

A talented woman is a match for a Zhu scholar; [line 294 is damaged]. Think how to make it complete in every way, otherwise all that is left is stone worn to pieces and gold faded. [AI]

Nữ tài sánh với chàng Chu sinh; [câu 294 hư hỏng]. Hãy nghĩ sao cho vẹn trăm đường, kẻo rồi chỉ còn đá nát vàng phai. [AI]

I thought we would simply enjoy ourselves; and for pleasure there is no lack of places of feeling. Oh, do not rush to boast: spring still has many strangely talented and famous people. [AI]

Tôi nghĩ ta chỉ vui chơi thôi; mà chơi thì thiếu gì nơi hữu tình. Ai ơi, chớ vội khoe mình: mùa xuân còn lắm kẻ tài danh lạ đời. [AI]

The lake has its name, but its water is still low; the lotus [gap] has been soiled by sandy mud. The plum and the peach there [gap]; yet they still fetch their price, perhaps several hundred. [Uncertain.] [AI]

Hồ có tiếng nhưng nước còn vơi; hoa sen [chỗ khuyết] đã bị bùn cát làm lấm. Mận đào kia [chỗ khuyết]; mà vẫn còn giá, chừng vài trăm. [Còn ngờ.] [AI]

The flower hears it, bitter as ginger; her private sorrow she leaves for the evening moonlight to console her heart. Enough, enough, think it through: how long has anyone pitied the caged bird in her predicament? [AI]

Hoa nghe, cay đắng như gừng; nỗi sầu riêng để chiều trăng khuây lòng. Thôi thôi, nghĩ cho cùng: mấy ai đoái thương cảnh chim lồng? [AI]

Why paint a single peach blossom? Upon whom will that talk, near and far, be heaped? As the day passes I stand, then sit; in my dreams [gap] the soul of the plum blossom drifts, bewildered. [AI]

Vẽ gì một cánh hoa đào? Tiếng gần xa ấy đổ lên đầu ai? Ngày qua, tôi đứng rồi ngồi; trong mộng [chỗ khuyết] hồn mai mơ màng. [AI]

The butterfly says: [Gap] in haste; do not [gap], every road is wrong. What is there to remember more than fate? A thousand in gold is not enough to repay a faithful heart. [AI]

Bướm nói: [Chỗ khuyết] vội vàng; đừng [chỗ khuyết], đường nào cũng không nên. Nhớ gì hơn nhớ duyên? Nghìn vàng chưa đủ đền lòng son. [AI]

There is fragrance [gap] in the light of the full moon; the more I hear the gibbon's trilling, the sadder I am. The Milky Way has not yet been bridged; my silkworm heart, in nine twists, is laid bare and wrung like rinsed cloth. [AI]

Có hương [chỗ khuyết] dưới bóng trăng tròn; càng nghe vượn hót véo von càng sầu. Sông Ngân chưa bắc xong cầu; ruột tằm chín khúc, trải ra, bị vò như tấm vải giặt. [AI]

My plum-blossom soul and cassia spirit wander, lost; the golden dream, the butterfly intends [gap]. Who will go up and ask the Old Man of the Moon where he might lend some strands of thread? [AI]

Hồn mai phách quế thẩn thơ; giấc vàng bướm định [chỗ khuyết]. Ai lên mượn hỏi ông Trăng già, mượn đâu được mươi sợi tơ? [AI]

Fate in the old days was not like this; [gap] there Chu, here Trần, the people. Who forbids the wind and the Silver River, so that the Herdsman and the Weaver Girl long to cross the bridge? [Uncertain.] [AI]

Duyên xưa đâu có thế này; [chỗ khuyết] bên kia họ Chu, bên đây họ Trần. Vì ai cấm gió, cấm sông Ngân, khiến Ngưu Lang Chức Nữ mong sang cầu? [Còn ngờ.] [AI]

[Lines 329 and 330 are largely lost.] Orchid scent, drawn cassia: are they a fair match yet? [Gap] opens the love letter and looks. [AI]

[Hai câu 329 và 330 phần lớn đã mất.] Mùi lan, nét quế vẽ: đã xứng chưa? [Chỗ khuyết] mở thư tình ra nhìn. [AI]

Troubled, I wait today and seek tomorrow; counting the toil, how many tens of thousands of efforts it has been! I blame someone for not keeping the whole word “follow”; to think of hearing that the swallow betrayed the heart of an old friend. [AI]

Bâng khuâng nay đợi mai tìm; kể công, biết mấy muôn nghìn là công! Trách ai chẳng vẹn chữ tòng; nghĩ đến chuyện anh yến phụ lòng cố nhân. [AI]

Because of those two words, Châu and Trần, we come and go now [gap]. In the midst of the river's plain water [gap]; I plant my pole there only for love. [AI]

Vì hai chữ Châu Trần mà nay ta qua lại [chỗ khuyết]. Giữa dòng sông nước lã [chỗ khuyết]; tôi cắm sào ở đó chỉ vì tình. [AI]

Is there a pagoda where no Buddha is born? Who would not take hold of a fragrant branch to play? To speak out earns the name of a chatterer; to hint, how would it weigh on another's heart? [AI]

Chùa nào chẳng có Phật giáng sinh? Hoa thơm ai chẳng vin cành mà chơi? Nói ra mang tiếng lắm lời; ướm ra thì nể lòng người thế nào? [AI]

All this time I have been repaying plums with peaches; messages back and forth, what labour! So, young guest of green spring, I must speak even though I totter, so that you know this love. [AI]

Bấy nay ăn mận trả đào; tin đi tin lại, biết bao công trình! Nên chi, hỡi khách xuân xanh, dẫu ngã nghiêng tôi cũng phải nói để nàng biết tình này. [AI]

Why dawdle [gap] in a daze, while on the water's surface the plum blossom shows its colour? Where is a river with six heads [uncertain], that I might drown my sorrow and be done with it? [AI]

Sao cứ chần chừ [chỗ khuyết] mơ màng, khi trên mặt sóng hoa mai đã đượm màu? Đâu có sông sáu đầu [còn ngờ], để tôi dìm sầu cho xong? [AI]

I blame you for not showing your heart; I meant to test my courage against yours, to see whether it would do. The blue wild goose, after all, returns to the forest; who forbids the wind, let the wind not spare the trees. The crane still knows to follow the clouds; whatever happens, iron is also matched with the strings of the zither. [AI]

Trách ai sao chẳng tỏ lòng; tôi toan đem gan thử với nàng xem được chăng. Nhạn xanh cũng về rừng; ai cấm gió thì gió đừng tha cây. Hạc kia còn biết theo mây; dù sao sắt cũng được chọn dây đàn. [AI]

The flower says: O guest who understands me, is “duty” false when love runs deep, how much [gap]? All this time letters and messages have been sent; why let the goose [gap] know my heart? [AI]

Hoa nói: Hỡi khách tri âm, nghĩa có thể giả chăng khi tình sâu, biết mấy [chỗ khuyết]? Bấy nay thư từ tin tức gửi đưa; sao để nhạn [chỗ khuyết] biết lòng tôi? [AI]

That zither is plucked when the moon is clear; reciting the “White Snow” poem, striking the note of springtime love; carefree and light, as if alive. Why suffer, leaving love adrift in a daze? [AI]

Đàn kia gảy khi trăng trong; ngâm thơ Bạch Tuyết, đánh khúc cung xuân tình; thong dong nhẹ nhàng như đang sống. Sao phải phiền não, để tình thẩn thờ? [AI]

Just then I lean on the thin curtain; fragrant flowers, heavy scent, the wind brings coldness. Whose boat waits by the river? Boat, do you have a heart for the guest, or not? [AI]

Đương lúc tựa bức mành thưa, hoa thơm ngào ngạt, gió đưa lạnh lùng. Thuyền ai kia đợi bên sông? Thuyền hỡi, có lòng với khách hay không? [AI]

That butterfly, strange, not yet [gap] familiar; my heart would still ask a few words about his origin. The boat [gap] the guest who plays far away; no, rather the boat is moored at this ferry. [AI]

Bướm kia lạ, chưa [chỗ khuyết] quen; lòng còn muốn hỏi vài lời về căn nguyên. Thuyền [chỗ khuyết] khách chơi xa; không, thuyền đang đậu ở bến này. [AI]

Even that flower knows to cling to its tree; how can a beauty avoid reaching the hand of a hero? That silk, dyed in floating peach-water, once built into a mountain: when will it ever wear away? [AI]

Hoa kia còn biết bén cây; thuyền quyên sao khỏi tới tay anh hào? Tấm nhiễu nhuộm nước phù đào, đã xây nên núi, biết bao giờ mòn? [AI]

The word “love” weighs as much as a mountain; spring is long, love is vast. How delightful is the leisure and ease! A human life that reaches this is better than anything. A thousand springs of deep duty and remembered love: it cannot be like living for the moment, can it, my friend? [AI]

Chữ tình nặng như núi; xuân còn đằng đẵng, tình còn man mác. Vui thay thú vị thanh nhàn! Kiếp người đến thế là hơn mọi thứ. Nghìn xuân nghĩa thắm tình ghi; đâu phải như sống tạm cho qua ngày, hỡi ai? [AI]

The flower says: Enough, I know you now; [gap] what more, to be laughed at and scorned by others? Frost and snow shame those who come and go; yonder river, that mountain, the oath is not forgotten. [AI]

Hoa nói: Thôi, tôi đã biết chàng; [chỗ khuyết] làm chi nữa, để người cười kẻ chê? Sương tuyết hổ thẹn với kẻ đi về; kìa sông nọ núi, lời thề chưa quên. [AI]

The butterfly says: The stele still bears the name; whoever is unfaithful is handed over to the red sun. Now heart knows heart; as for merit, Heaven repays merit [gap] people. [AI]

Bướm nói: Bia còn tên; ai phụ bạc thì giao cho vầng hồng. Nay lòng đã biết lòng; công thì trời cũng đền công [chỗ khuyết] người. [AI]

I speak of shame and disgrace from afar; in this poem you can see words of every kind of flirtation. Reflecting from then until now, these sayings and proverbs are plainly not wrong. [AI]

Nói xấu nói hổ từ xa xôi; xem trong bài phú này đủ lời đong đưa. Ngẫm từ thuở ấy đến giờ, mấy câu ví này rành rành chẳng sai. [AI]

So I have set down these few words; whether praised or laughed at, it does not matter. Each person has a nature like someone else's, each his own mind: how can one suit them all? [AI]

Cho nên mới đặt mấy lời; dẫu khen hay cười cũng chẳng sao. Người nào giống tính người nào? Ý ai ý ấy, lựa sao cho vừa? [AI]

[…] the saying about the fish's mouth is hard to satisfy; if one sets down words, why fear anyone's laughter? This tale [gap] records the affairs of the world; when you have leisure, read it for pleasure [gap]. [AI]

[…] câu nói miệng cá khó vừa; đã đặt lời thì sợ ai cười? Truyện này [chỗ khuyết] chép sự đời; khi thong thả hãy xem chơi [chỗ khuyết]. [AI]