劉lưu平bình楊dương禮lễ新tân傳truyện

Names of integrity have been handed down since a thousand years ago; a mirror hangs with two words in it, “the moral bonds”. See the friends, see the husband and wife: in every way they all lie within the circle of human relations. [AI]

Từ nghìn xưa, danh tiết còn lưu thơm; gương treo hai chữ “cương thường” ở trong. Kìa bạn hữu, nọ vợ chồng, bề nào cũng nằm trong vòng nhân luân. [AI]

Looking, one learns that Heaven is near; as a person, remember to keep to the duty of goodness and uprightness. In an idle hour at the study window, I saw in a short tale, newly printed, [it set out] plainly. [AI]

Xem ra mới biết trời gần; làm người nhớ giữ phận thiện đoan. Buổi thanh nhàn bên cửa sổ thư phòng, tôi thấy trong một truyện ngắn mới in, [nói] rõ ràng. [AI]

I remember Dương Lễ and Lưu Bình of old, both from houses steeped in the Poems and Documents [the second line is unclear]. They went about the courtyards of Trình and the gate of Confucius as students, and became friends like orchid and fragrant herb. [AI]

Nhớ xưa Dương Lễ, Lưu Bình, đều là người nhà thi thư [câu thứ hai chưa rõ]. Cùng lân la nơi sân Trình cửa Khổng, rồi kết thành bạn tâm giao như chi lan. [AI]

Their friendship was like joined lakes, their duty like stones from other hills; they set their beds like Từ Trĩ and let down the curtain like Đổng Công [allusions]. Ten years in the study: by day separate books, by night one lamp together. [AI]

Tình như hai hồ nối liền, nghĩa như đá núi khác; đặt giường như Từ Trĩ, buông màn như Đổng công [điển tích]. Mười năm nơi văn phòng: ngày riêng mỗi người một sách, đêm chung một ngọn đèn. [AI]

They steeped themselves in the classics and the lives of the sages, and studied thoroughly in every spare hour; they vied in “swallowing jade and smelting gold”, now composing rhymed prose, now discussing the craft of writing. [AI]

Họ ngâm mình trong kinh sách và truyện các bậc hiền, học khắp lúc rảnh, chuyên tinh đủ mọi mặt; đua nhau “nuốt ngọc nung vàng”, khi gieo vần phú, khi bàn nghề văn. [AI]

They vied to be “saints of the brush and gods of poetry”; those far away praised their fame, those near knew their names. How much lamp-light and labour it cost! Then the court issued an edict seeking worthy men and opened an examination. [AI]

Họ đua nhau thành thánh thảo thần thi; người xa nức tiếng, người gần biết danh. Biết bao đèn lửa công trình! Rồi triều đình ra chiếu cầu hiền, mở khoa thi. [AI]

Men of letters and scholars from near and far thronged in the cassia moon of autumn, picking the blossom to compete in talent. In fame no one yielded to anyone; Dương took the three first places on the golden list. [AI]

Văn nhân sĩ tử gần xa dập dìu trong tháng quế, bẻ hoa đua tài. Về công danh, chẳng ai nhường ai; chàng Dương liền đỗ đầu ba bậc trên bảng vàng. [AI]

Under a parasol, riding a horse in state; drums beating, banners unfurled on the road of the triumphant return. Dragon in the clouds, fish in the water, he had met his time; the ambition of a man of the bow and arrows is fulfilled: how many achieve it? [AI]

Dù che, ngựa cưỡi nghênh ngang; trống giong cờ mở trên đường vinh quy. Rồng gặp mây, cá gặp nước, chàng gặp thời; chí tang bồng của nam nhi thoả nguyện, được mấy ai? [AI]

Merrily he gave a flower banquet; he was a cultured man and his house was splendid. There was the beat of the clappers, the music of the zither, a veranda for watching the moon, a trellis for enjoying the flowers. [AI]

Vui vẻ mở tiệc hoa; vốn là người lịch thiệp, nhà lại phong quang. Nào nhịp phách, nào cung đàn, nào hiên ngắm trăng, nào giàn thưởng hoa. [AI]

Wine parties, tea tables, the road for paying homage to the ancestors, the house for receiving guests; friends and neighbours came with cups of congratulation, toasts passed between host and guests, all merry together. [AI]

Nào cuộc rượu, nào bàn chè, nào đường bái tổ, nào nhà tiếp tân; bằng hữu, hương lân đến chén mừng, thù tạc, chủ khách vui vầy. [AI]

From then he stepped lightly on the cloud road, rising rank by rank, higher day by day. How grateful he was to heaven and earth! The blessings of his house and the salary of the state flowed abundantly to both. [AI]

Từ đó chàng nhẹ bước đường mây, quan chức lên dần từng bậc, ngày càng cao. Biết bao ơn trời đất! Phúc nhà, lộc nước dồi dào cả hai. [AI]

Mindful of loyalty and filial piety, a man of talent, he made bright the foundation of the ancestral home, continuing the fame of examination success through the generations. Pondering his own glory, so be it; but thinking of his old friend, who had not yet succeeded, he pitied him. [AI]

Nghĩ đến trung hiếu, bậc anh tài làm sáng nền tổ ấm, nối đời khoa danh. Ngẫm thân mình vinh hiển thì đã đành; nhưng nghĩ đến người bạn cũ chưa thành đạt, chàng thương. [AI]

Lưu, since the day of the examination, had looked to see who was on the golden list. He stepped out sighing deeply: “I thought my writing was no worse than anyone's, and yet...” [AI]

Lưu từ thuở thi, đã xem trước xem ai có tên trên bảng vàng. Bước ra than vắn thở dài: “Tưởng văn chương mình chẳng kém ai, thế mà...” [AI]

“Talent for study, fate for the examination, is how one is born: first it is the geomancy of the land, second the astrology of one's birth. Well, sooner or later, what does it matter? Like the early plum and the late apricot [the last line is unclear].” [AI]

“Học là tài, thi là phận sinh ra: một là địa lý, hai là tử vi. Thôi thì sớm hay muộn có hề gì? Như hoa mai nở sớm, hoa hạnh nở muộn [câu cuối chưa rõ].” [AI]

“Review the histories and classics until they are fluent; I can wait for the next examination on the road of fame.” How sad for those of talent! I praise how the Creator teases them with so many troubles. [AI]

“Ôn lại sử kinh cho thuộc làu; đường công danh cứ đợi khoa sau.” Thương thay những bậc tài hoa! Khen cho con tạo trêu ghẹo họ bằng bao nỗi lận đận. [AI]

A refined man steps into hardship; his fortune [unclear] for ever. The world has cut off the way for the honest poor: what is the use of diligent study by lamp and book? [This passage is uncertain.] [AI]

Người phong nhã bước vào gian nan; cơ đồ [chưa rõ] mãi mãi. Cõi trần dứt đường của kẻ thanh bần: đèn sách chuyên cần để làm gì? [Đoạn này còn ngờ.] [AI]

He remembered his old friend: from the day Dương passed and returned in glory until now. Hearing how glorious he had become, he thought: “Let me go over now and see how things are.” [AI]

Chàng nhớ người bạn cố tri: từ ngày Dương đỗ, vinh quy đến nay. Nghe nói vinh hiển lắm, chàng nghĩ: “Hay ta thử sang xem thế nào.” [AI]

“There is the saying about friendship in poverty; and the bond of brush and inkstone, how could it be forgotten?” He thought it over from head to foot, packed his bag and gourd again, and set out. [AI]

“Đã có câu kết bạn lúc nghèo; lại tình bút nghiên, sao quên được?” Nghĩ hết trước sau, chàng sửa sang lại túi và bầu rồi lên đường. [AI]

Through willow-lined miles and flowered roads, little by little he reached Lord Dương's house. He came close, about to step in; but timid, he stood waiting there for a long time. [AI]

Qua dặm liễu đường hoa, dần dà chàng đã tới nhà Dương công. Lân la định bước vào trong, nhưng rụt rè lại đứng chờ lâu. [AI]

No wonder: at the gate of a lord, horses and carriages pass to and fro, palanquins and parasols go in and out; officials, guests, soldiers and servants: truly wealth and glory many times over. [AI]

Chẳng lạ gì cửa công hầu: ngựa xe qua lại, võng dù ra vào; nào quan khách, nào quân gia; thật là phú quý vinh hoa gấp bội. [AI]

“Though he is an old friend, I think of the rule that separates official from commoner, and it troubles me. But now, in my hard times, how can I hold to principle and yet yield to circumstance?” [AI]

“Dẫu là bạn cố nhân, nghĩ đến lễ phân cách quan dân mà phiền. Nhưng nay lúc truân chiên, giữ đạo hay tuỳ cơ ứng biến, biết sao?” [AI]

Relying on old friendship, he took the risk and went in to ask. The gatekeeper saw him and scolded him: “Where do you come from, barging in? What is your business?” [AI]

Dựa vào tình bạn cũ, chàng liều bước vào hỏi thăm. Tên giữ cửa thấy liền mắng: “Từ đâu đến, xăm xăm vào đây, có việc gì?” [AI]

He heard it, and said softly: “May I tell you, young attendants: I am Lưu Bình, and I have known the great official here since we were boys.” [AI]

Chàng nghe, khẽ nói: “Xin thưa các cậu hầu: tôi là Lưu Bình, tôi biết quan lớn đây từ thuở còn nhỏ.” [AI]

“We were truly fellow students; he has risen to high office and I am still a poor scholar. Whatever the reason, I swallow my shame: I ask you, young sir, to announce me; perhaps he will receive me.” [AI]

“Chúng tôi quả là bạn đồng môn; ông đã hiển đạt, tôi vẫn là hàn nho. Mặc dù thẹn thò, xin cậu bẩm giúp một lời, may ra ngài tiếp.” [AI]

Hearing his words, the attendant felt pity too; he saw that the man was a son of a scholarly house. He heard out his story, went into the private rooms and reported everything clearly. [AI]

Nghe lời chàng, tên hầu cũng xót xa; thấy người ấy là con nhà thi thư. Nghe hết tâm sự, hắn vào nhà riêng trình bày rõ ràng. [AI]

“Sir, there is a man, from I know not where, who gives his name as Lưu Bình. He says he was a fellow student of yours, and that he and you have a bond like orchid and fragrant herb.” [AI]

“Bẩm ông, có một anh, từ đâu không biết, xưng danh Lưu Bình. Nói rằng cũng là bạn thư sinh, với quan lớn vẫn có ân tình chi lan.” [AI]

“Unluckily he fell into poverty, so he had to come looking for your help.” Lord Dương pretended not to understand and scolded: “What a fellow, babbling such nonsense!” [one word is uncertain]. [AI]

“Chẳng may gặp lúc nghèo khó, nên anh ta phải tìm đến nhờ ngài.” Dương công giả vờ làm ngơ, quở rằng: “Thằng này khéo ăn nói bậy bạ!” [một chữ còn ngờ]. [AI]

“Do you really know him? Such riffraff are no friends of mine. But since he has come all this way, invite him to the guest house; see what is proper.” [AI]

“Ngươi biết hắn thật sao? Bạn đâu những kẻ lăng nhăng ấy. Nhưng đã đến đây, mời ra nhà khách, liệu mà phải chăng.” [AI]

“When you go out, tell him I am entertaining an old friend in the house.” Obeying, the attendant went out, carrying a meagre bowl of rice, a shabby offering in every way. [AI]

“Khi ra, bảo hắn rằng ông đang tiếp người bạn cũ trong nhà.” Vâng lời, tên hầu bước ra, bưng lưng cơm nhếch nhác đủ đường. [AI]

Seeing the man pleading, he felt pity; yet who knew whether he was not one of the common sort? “I praise you, you have done well for yourself; in an official's office do not talk so presumptuously.” [The sense of this passage is uncertain.] [AI]

Thấy anh năn nỉ cũng thương; nhưng biết đâu anh cũng thuộc hạng tầm thường? “Khen cho anh cũng nên thân; nơi công đường chớ nói càn.” [Nghĩa đoạn này còn ngờ.] [AI]

“Do not think, in this lofty place... how many of your “friends” are not the salted-fish crowd? When did my master ever know you? And yet you dare to claim acquaintance.” [AI]

“Đừng nghĩ, nơi cao sang này... bạn bè của anh được mấy người không thuộc phường cá ướp? Ông tôi quen anh bao giờ? Thế mà anh dám nhận là quen.” [AI]

“For your sake I had to stretch the rules; I had not finished reporting when he rebuked me. But you are lucky: he is entertaining his own friends at a flower banquet.” [AI]

“Vì anh tôi phải châm chước; tôi chưa bẩm hết ông đã quở. Nhưng anh cũng may: ông đang tiếp bạn trong tiệc hoa.” [AI]

“Well, I have good will: I invite you, just to get it over with.” Lưu heard the attendant's shabby offer and, thinking it over, his gut filled with indignation, as strange as eating as a freeloader. [AI]

“Thôi, tôi cũng có lòng: mời anh tạm cho xong chuyện.” Chàng nghe lời tên hầu nhếch nhác, nghĩ mà đầy ruột tức tối, lạ là ăn nhờ ở đậu. [AI]

“Not beaten, yet it hurts”; his heart twisted like crumpled paper in nine knots, and tears fell in two lines. Ten years of orchid-like friendship: how could an old friend betray a wanderer like this? [AI]

“Chẳng đánh mà đau”; lòng chàng vò như tờ giấy chín khúc, hai hàng lệ rơi. Mười năm nghĩa chi lan: sao bạn cũ nỡ phụ kẻ tha hương? [AI]

How loathsome are the ways of men: a hundred ways of treachery, like waves. Such is the way of the world: the rich gather, the poor scatter. Can one so easily entrust one's inmost heart to a generous Lord Bình Nguyên? [AI]

Gớm thay thói nhân tình: trăm chiều phản phúc như sóng. Thế thường: giàu thì hợp, khó thì tan. Làm sao dễ gửi gan ruột cho một Bình Nguyên quân? [AI]

“There is a saying: when one grows noble, one changes friends. Who would invite such a friend in, would it be proper?” Thinking back and forth, hesitating: why should I buy anger from a stranger into my heart? [AI]

“Có câu rằng: sang rồi thì đổi bạn. Bạn này ai lại mời vào, có phải không?” Nghĩ đi nghĩ lại, dùng dằng: công đâu mua giận người dưng vào lòng? [AI]

“In fortune there is a time of poverty and a time of success; even the wild goose meets a fair wind one day. Enough, enough, why lament now; I thank you, young sir, and ask you to report to him.” [AI]

“Vận có lúc cùng lúc thông; cánh hồng cũng có ngày gặp gió thuận. Thôi thôi, kể lể làm chi; tôi cảm ơn cậu, xin cậu trình lại với ngài.” [AI]

Taking leave without having met him, led away by those words, Lưu secretly wiped his tears and hurried on his way. As soon as Lưu had stepped out, Dương, thinking it over near and far, grew sadder and sadder. [AI]

Từ giã mà chưa gặp, theo lời dẫn dắt, Lưu thầm gạt lệ vội đi. Chàng Lưu vừa bước ra, chàng Dương nghĩ gần nghĩ xa càng thêm sầu. [AI]

Wishing to repay a deep debt of friendship, he called his wife and his maid and sighed: “In this great matter of duty [the second line is unclear], I rely on you, keeper of the funds, to arrange it.” [AI]

Muốn trả ơn sâu nghĩa nặng, chàng gọi phu nhân và nàng hầu, thở than: “Trong việc nghĩa lớn này [câu thứ hai chưa rõ], nhờ nàng giữ quỹ lo liệu giúp.” [AI]

“That Lưu Bình and I were true confidants, with hearts as one; how many poems, paintings and strange zither tunes! Brush, inkstone, lamp and book, ten whole years.” [AI]

“Ta với Lưu Bình vốn là tri kỷ, tình đồng tâm; biết bao thơ, hoạ, đàn lạ! Bút nghiên đèn sách tròn mười năm.” [AI]

“It was a bond as heavy as a mountain. I am now in glory, he is still poor and humble. I pity him in his time of peril; on the road of letters, what has he to rely on to study diligently?” [AI]

“Nghĩa nặng như núi. Nay ta vinh hiển, người còn hàn vi. Thương người buổi gian nguy; trên đường văn chương, biết lấy gì mà chuyên cần?” [AI]

“I wish my friend to succeed; so I ask you, my wife, for a word: give him ten ounces of pure gold, to take as capital and to keep my worthy friend.” [AI]

“Muốn bạn hữu nên thân, nên ta nhờ phu nhân một lời: trao cho mười lạng vàng mười, đem đi làm vốn mà nuôi người bạn hiền.” [AI]

“Urge him to study with focus; when he takes the first place he can come back. First and last, make it complete in every way; and that merit will never be forgotten.” [AI]

“Khuyên người học tập chuyên cần; bao giờ chiếm khôi nguyên sẽ về. Trước sau làm cho vẹn một bề; công đức ấy chớ hề quên.” [AI]

The wife, having heard the matter from the beginning, replied: “Sir, you say many laughable things. Where is there a story so strange? It irritates the eye and offends the ear.” [AI]

Phu nhân nghe rõ đầu đuôi, thưa rằng: “Ông dạy lắm câu nực cười. Đâu có truyện lạ đời thế? Nhìn thì ngứa mắt, nghe thì trái tai.” [AI]

“Nobody in ancient or modern times has done so; only now do I see you act differently from others. You do not look at the life of the countryside: the work is endless and piled high.” [AI]

“Xưa nay chưa thấy ai làm thế; bây giờ mới thấy ông khác người. Ông không xem cảnh nhà quê: công việc ngổn ngang, bề bộn không xuể.” [AI]

“Ploughing a plot of field, minding the buffalo; scooping duckweed to feed the pigs, picking mulberry leaves to raise silkworms; busy with the harvests all year; hired work is never done, so what else is there to care about?” [AI]

“Cày một sào ruộng, giữ con trâu; vớt bèo nuôi lợn, hái dâu chăn tằm; mùa màng bận rộn cả năm; việc thuê chẳng hết, còn chăm việc gì nữa?” [AI]

“Why, sir, do you speak without thinking? I fear that trusting a swindler may cost you your ox. I am clumsy and poor at planning; please let that task be given to the maid.” [AI]

“Sao ông nói chẳng suy nghĩ? Sợ tin kẻ bợm có khi mất bò. Tôi đây vụng về, kém lo liệu; xin ông giao việc ấy cho dì hầu.” [AI]

Lord Dương was silent for a long while: “I have long known the girl Châu Long: a dutiful, filial person, from a family of discipline, composed and upright.” [AI]

Dương công ngẩn ngơ một lúc lâu: “Xưa nay ta vẫn biết nàng Châu Long: con người hiếu nghĩa hẳn hoi, vốn dòng khuôn phép, đoan trang.” [AI]

“Her heart turns to the sun like the sunflower, her hand is unhurried, and she knows how to order a household; she has the Four Virtues and the Three Obediences. Sending her on this errand will surely succeed.” [AI]

“Lòng nàng hướng về mặt trời như hoa quỳ; tay khoan thai, lại biết đạo tề gia; đủ tứ đức tam tòng. Sai nàng đi việc ấy ắt thành công.” [AI]

Privately he thought this settled, and ordered Châu Long to be called to wait on him. He told her the whole matter from first to last: “The mistress says so; what do you think, maid?” [AI]

Chàng riêng nghĩ thế là xong, truyền gọi Châu Long ra hầu. Chàng nói hết sự tình trước sau: “Phu nhân bảo thế, dì hầu tính sao?” [AI]

She heard it, and tears streamed down; hesitating, she stepped in a few paces and answered: “I am only a humble girl of fate; I am glad that my lot is bound to the master's household.” [AI]

Nàng nghe, nước mắt tuôn rơi; ngập ngừng bước vào vài bước, thưa: “Thiếp chỉ là phận thuyền quyên nhỏ bé; mừng vì duyên đã gắn với nhà chủ.” [AI]

“For so long beside your curtain and under your canopy, I have had the good fortune to be sheltered by your generosity. A woman's duty has always been obedience: when you send me, how could I count the cost?” [AI]

“Bấy lâu bên màn dưới trướng, thiếp may được nhờ lòng bao dung của ngài. Xưa nay phận gái là chữ tòng: chàng sai thiếp, thiếp dám quản công sao?” [AI]

“But I pity myself, a weak willow, a tender peach: a flower garden is hard to fence off from bees and butterflies. To be close to your friend of the study, fire near straw: I am very hesitant.” [AI]

“Nhưng thương thân liễu yếu đào thơ: vườn hoa khó rào cấm ong bướm. Lân la với bạn văn phòng, lửa gần rơm, thiếp rất ngại ngần.” [AI]

“Should the moon be clear and the flowers drunk, [who knows] whether the doors of wind and cloud will stay shut? The spring branch left for a guest to pluck: the orioles' tongues and the swallows' beaks will all start to chatter.” [AI]

“Nếu khi trăng tỏ hoa say, biết đâu cửa gió mây còn vững? Cành xuân để khách bẻ hoa: lưỡi oanh miệng yến đều xôn xao.” [AI]

“I fear the heart of a gentleman of lofty wisdom, deep as the sea: how can one sound it to the end? I do not know whether he has feelings or not; once the fire is out, can it be settled? [uncertain]” [AI]

“Thiếp sợ lòng quân tử trí cao, sâu như biển, dò sao cho cùng? Biết đâu lòng có thương hay không; lửa tắt rồi có dễ xong? [còn ngờ]” [AI]

He said: “Do not worry about what is far ahead: there is Heaven, there is Earth, there is me, there is you. For whose sake must you go in person? How could we betray duty and forget affection?” [AI]

Chàng nói: “Chớ lo xa: có trời, có đất, có ta, có nàng. Vì ai mà nàng phải thân chinh? Lẽ nào phụ nghĩa quên tình?” [AI]

“Even if my heart is not iron and gold, [I] am like a servant... [the second line is unclear]. If I must blame, whom can I blame but myself? Would I trade a thousand in gold for a single word?” [AI]

“Dẫu lòng thiếp chẳng bằng đá vàng, [như kẻ tôi tớ... câu này chưa rõ]. Trách ta thì còn trách ai? Nghìn vàng dám đổi một lời nói sao?” [AI]

“I pity you, a little peach blossom, who bear long toil for love's sake; never mind the hardship. This service will be repaid later; the source of grace and the sea of love have plenty of time, there is no hurry.” [AI]

“Thương nàng phận đào non, vì tình mà chịu đèo đẵng dãi dầu, quản gì. Công ấy sẽ đền sau; nguồn ơn bể ái còn lâu, vội gì.” [AI]

“Agree, and go: that is the way of husband leading and wife following together.” She heard him question her from head to toe, and told her private feelings in a few words, torn. [AI]

“Thuận lời đi đi: thế mới là đạo xướng tuỳ cùng nhau.” Nàng nghe chàng căn vặn trước sau, bày tỏ vài lời riêng, lòng bàng hoàng. [AI]

“I remember how we swore by sea and mountain: moonlight in the yard outside, a flowery dream within the curtain; we lived together in one house: fate was incense and fire, duty was pearls of dew.” [AI]

“Nhớ khi thề non hẹn biển: ngoài sân bóng nguyệt, trong màn giấc hoa; cùng nhau xum họp một nhà; duyên là hương lửa, nghĩa là châu sương.” [AI]

“Each step I take away is a step of sorrow; one day drags like three autumns.” After all kinds of words, soft and loud, high and low, only when she agreed did he step inside. [AI]

“Mỗi bước đi ra là một bước sầu; một ngày dài đằng đẵng như ba thu.” Sau đủ lời to nhỏ thấp cao, nàng thuận lời, chàng mới bước vào trong. [AI]

Her preparations done, she took her leave and went straight on her way, and step by step reached the Welcoming Fragrance inn; she saw Lưu still sitting there. [AI]

Sửa sang thu xếp vừa xong, nàng tạ từ rồi lên đường thẳng tiến, dần đến quán Nghinh Hương; thấy chàng Lưu vẫn còn ngồi đó. [AI]

His hand held a flower brush; to express his feelings he had just written four lines. Châu Long had been watching his expression for some time; she stepped in and asked what had happened. [AI]

Tay chàng cầm ngọn bút hoa; để tả tình, chàng vừa đề bốn câu. Nàng Long xem ý đã lâu, bước vào hỏi trước sau sự tình. [AI]

“Why, O scholar, do you write a poem that shows displeasure; what is it about? I am only a girl, but seeing a man of letters I feel pity.” [AI]

“Sao hỡi khách thư sinh, đề thơ ra ý bất bình việc gì? Thiếp chỉ là phận nữ nhi, thấy người chữ nghĩa mà thương thay.” [AI]

“Why have you come here? Dare I ask the gentleman to explain, so that I may hear.” He said: “It is strange indeed: a woman who also knows the craft of letters!” [AI]

“Vì sao chàng đến đây? Xin quân tử giãi bày để thiếp nghe.” Chàng nói: “Thật lạ: nữ nhân mà cũng biết nghề văn chương!” [AI]

He looked at her: she was radiant, her speech gentle and unhurried, a beauty not easily found twice; her comb tucked in, her hairpin set, so elegant. [AI]

Chàng nhìn nàng: rạng rỡ, lời ăn tiếng nói dịu dàng khoan thai; giai nhân khó có người thứ hai; lược giắt, trâm cài, bảnh bao. [AI]

He wondered what her intention was, stepping in so strangely to befriend him; she asked with attentive courtesy, and he told her the whole story of his ordeal, clearly. [AI]

Chàng không rõ ý nàng thế nào, lạ lùng bước vào làm thân; nàng hỏi han ân cần, chàng mới kể rõ nỗi niềm trải qua. [AI]

“Why should I hide it? I blame Dương Lễ: he is a most heartless man. We were friends for years, with words of iron-and-stone steadfastness, words of unshakeable intimacy.” [AI]

“Ta dám giấu gì? Trách anh Dương Lễ quá bạc tình. Giao du bao năm trời, nào lời thiết thạch, nào lời tất giao.” [AI]

“For so long I drifted on high [the line is unclear]; thinking of our old friendship I came to ask after him, heedless of the long road. I arrived and found my confidant, and was only saddened.” [AI]

“Bấy lâu ta trôi nổi [câu này chưa rõ]; nghĩ tình nghĩa cũ mà đến hỏi thăm, chẳng quản đường sá xa xăm. Đến nơi thấy bạn tri âm mà thêm sầu.” [AI]

“And on top of it a servant, a flatterer who has learned to look down on people. Thinking of it I am sick of the world: a dragon in trouble is laughed at by shrimp.” [AI]

“Lại thêm một thằng hầu, nịnh thần khéo học những câu khinh người. Nghĩ ra mà ngán cho đời: rồng sa cơ bị tôm cười.” [AI]

“Why bother with a fool? Swallows can know nothing of the swan's ambition. I blame my fellow student for this; yet how could a woman have such a heart as to betray an old friend?” [uncertain] [AI]

“Chấp chi kẻ ngu phu? Chim yến biết đâu chí hồng. Ta trách người đồng song; còn nàng đâu có lòng nào phụ bạn cũ.” [còn ngờ] [AI]

“So I wrote a poem, half blaming my friend, half angry with myself. Talent meets a time of storm and dust; but when extreme misfortune comes, good fortune will follow.” [AI]

“Nên ta vịnh một bài thơ, nửa phần trách bạn, nửa phần giận thân. Tài hoa gặp lúc phong trần; dẫu bĩ cực rồi cũng có lúc thái lai.” [AI]

“The road to fame is still long; no man is less than another. For your sake I must say it; I do not know why you ask me now.” [AI]

“Đường công danh còn dài; trượng phu ai kém ai. Nể nàng nên phải nói ra; chẳng hay nàng hỏi ta bây giờ làm gì.” [AI]

Hearing him, she adapted to the moment; smiling, she feigned flirtatiousness and answered: “I am only a girl with a pretty face; thanks to my father and mother, my life is easy.” [AI]

Nghe lời chàng, nàng tuỳ cơ ứng biến; mỉm cười, giả vờ lẳng lơ mà nói: “Em chỉ là phận má hồng; nhờ ơn cha mẹ, thân cũng nhàn.” [AI]

“I thought of my delicate, fresh youth, and wished to find a man of letters before I would be content. But my parents are courted by many seeking fame, greedy for talent and beauty, pressing their suit on a girl with rouge.” [AI]

“Em nghĩ đến tuổi xuân yểu điệu thanh tân, ước ao được một văn nhân mới đành. Nhưng song thân bị nhiều kẻ rắp danh đến hỏi, tham tài sắc, ép tình người phấn son.” [AI]

“Where would jade choose to plunge into mud? Bees and butterflies bringing messages only sadden the flower's heart. Vexed, I had to step out to look for a worthy place on which to rely.” [AI]

“Ngọc đâu lại dấn vào vũng bùn? Ong bướm đưa tin chỉ làm buồn lòng hoa. Bực mình, em phải bước chân ra tìm nơi xứng đáng để cậy trông.” [AI]

“Perhaps by chance we have met, as a beauty may have a tryst with a hero. Surely the Old Man of the Moon has tied the thread; so I do not care whether you are rich or poor.” [AI]

“Biết đâu tình cờ gặp gỡ, giai nhân có hẹn với anh hùng. Hẳn ông Tơ đã xe dây; nên em chẳng quản giàu nghèo.” [AI]

“If fate and destiny allow, I will follow; meeting in a foreign land, even a bowl of thin soup will do. I love your brush and inkstone; I ask to carry your towel, tidy your bag, and help you.” [AI]

“Phải duyên phải kiếp thì theo; gặp nhau nơi đất khách, nước lèo cũng được. Em mến cây bút cái nghiên; xin nâng khăn sửa túi, đỡ đần chàng.” [AI]

He heard it, pensive and hesitant: “Who has so skilfully turned the wheel of fate for me? I am a poor scholar at the moment; do I even know whom I have promised myself to?” [AI]

Chàng nghe, nghĩ ngợi ngập ngừng: “Nhân duyên ai khéo xoay vần cho ta? Nghĩ mình đang lúc hàn nho, biết hẹn hò với ai?” [AI]

“It is only Heaven's arrangement, making a man of fine eyes meet a rosy beauty. By chance we are phoenix companions; strange: poems from the Odes, and a zither like Tương Như's.” [AI]

“Chẳng qua trời tác hợp, xui người thanh nhãn gặp người hồng nhan. Tình cờ nên bạn phượng loan; lạ thay thơ Kinh Thi, lại đàn kiểu Tương Như.” [AI]

“A lady of the inner chamber and a man of letters: the Odes' “good mate” song, a matter of feeling.” She said: “The incense and fire of three lives: should I be like wind in leaves and birds on a branch, like others?” [AI]

“Người khuê các, khách văn từ: khúc “hảo cầu” trong Kinh Thi cũng là tình.” Nàng nói: “Hương hoả ba sinh; lẽ nào em như gió lá chim cành như ai?” [AI]

“Because of fate I must insist: please do not worry about other lovers.” They talked together intimately; then he followed her home. [AI]

“Vì duyên nên em phải nài: xin chàng đừng bận tâm đến người tình khác.” Hai bên trò chuyện ân cần; bấy giờ chàng mới theo chân nàng về. [AI]

Passing several miles of embankment road, they suddenly saw the old [home] close by [one word is lost]. Seeing the scenery then, she too was dazed as she stepped in, like him. [AI]

Qua mấy dặm đường đê, chợt thấy gần kề ngôi nhà cũ [mất một chữ]. Nhìn phong cảnh bấy giờ, bước vào nàng cũng ngẩn ngơ như chàng. [AI]

The spring garden looked as of old: the trees leaning to the ground, the pines reaching the middle of the sky; the study window and walls shabby; the poems pale in ink, the paintings faded in cinnabar. [AI]

Vườn xuân cảnh sắc vẫn cũ: cây nghiêng xuống đất, tùng vươn ngang lưng trời; cửa sổ thư phòng, tường vách tồi tàn; thơ nhạt mực, tranh phai son. [AI]

No wonder: the scene mirrors a time of sorrow; yet one could see its character was still bright. Together they tidied up, and she partitioned off a room for his study. [AI]

Có lạ gì, cảnh ngộ lúc buồn; nhưng nhìn cốt cách vẫn còn phong quang. Cùng chàng nàng sửa sang, ngăn lại một gian làm phòng học. [AI]

She urged him to study the classics and histories until they were clear, urged him to practise with lamp and books until he was focused; she opened a separate veranda for herself, to pass the watches in diligent women's work. [AI]

Nàng khuyên chàng học kinh sử cho thông, khuyên đèn sách tập tành cho chuyên; riêng nàng mở một hiên, cần mẫn canh khuya, vui miền nữ công. [AI]

Day and night she kept telling her own heart: though outwardly she laughed and joked, inwardly she kept herself pure. Her faithful heart, firm as stone and gold; and the name of it, steady as the love of spring. [AI]

Ngày đêm nàng nhủ lòng: ngoài tuy cười cợt, trong vẫn giữ gìn. Lòng trinh kiên như đá vàng; tiếng thơm bền, tình xuân vững. [AI]

Since meeting the beauty, he saw only spring, and his flower-heart wavered. Early and late they lived together under one roof: eating, staying, going out, coming in. [AI]

Từ khi gặp giai nhân, chàng chỉ thấy xuân, lòng hoa ngập ngừng. Sớm khuya chung một nhà; khi ăn khi ở, khi ra khi vào. [AI]

Her manner was elegant and refined; the more he looked at her willow brows and peach-blossom face, the more he loved her. The begonia had just woken from its spring night; at Mount Vu he too began to think of clouds and rain. [AI]

Cử chỉ lịch sự thanh tao; càng nhìn mày liễu mặt đào càng yêu. Hải đường vừa tỉnh giấc xuân; nơi non Vu chàng cũng toan chuyện mây mưa. [AI]

She spoke up: “Why, gentleman, have you not thought it through? You come from a line of letters, a house of books and incense; will you let a heart for moon and flowers make you forget the road of the histories and classics?” [AI]

Nàng cất lời: “Sao quân tử nghĩ chưa tận tường? Vốn người văn mạch thư hương, lại đem lòng hoa nguyệt quên đường sử kinh.” [AI]

“Why worry about matters of spring love? The red thread is tied, and the green days are still long. Since you are a man, make your talent so plain that all can see it.” [AI]

“Lo gì chuyện xuân tình? Dây hồng đã buộc, ngày xanh còn dài. Đã là bậc nam nhi, hãy làm cho tài anh hùng của chàng tỏ rạng.” [AI]

“I urge you to put in effort in the three spare times [night, winter, rainy days]: Heaven never fails the man who studies. Carry on the family's fame in the examinations; first the golden list, then the wedding torch: why hurry?” [AI]

“Xin chàng gắng sức tam dư: trời chẳng phụ kẻ đọc sách. Nối nghiệp nhà bằng khoa danh; bảng vàng rồi mới đuốc hoa, vội gì?” [AI]

“When the day of your triumphant return comes, how would I then begrudge anything to you?” He heard her counsel on every point, and felt he was no less than [Lã Vinh; unclear] himself. [AI]

“Bao giờ chàng vinh quy, lúc ấy thiếp đâu tiếc gì với chàng.” Chàng nghe nàng khuyên giải mọi đường, tự thấy chẳng kém [Lã Vinh; chưa rõ]. [AI]

He was glad to have someone who woke him like the cock's crow; hearing her counsel, he had to hold his resolve the firmer. Early and late he devoted himself to the way of the sages, like a boat running down rapids. [AI]

Chàng mừng có người như gà gáy đánh thức; nghe khuyên càng phải giữ chí cho kiên. Sớm khuya chăm đạo thánh hiền, như con thuyền xuôi thác. [AI]

He followed the saying “as cut, as filed”, and also “as carved, as polished”, with great care; already a giant of letters, he laboured at his studies and grew ever more gifted. [AI]

Chàng theo câu “như thiết như tha”, lại câu “như trác như ma” kỹ càng; vốn đã là bậc cự phách văn chương, gia công học tập càng thêm tài hoa. [AI]

His ambition was the Han list and the metropolitan examination, as easy as picking cabbages or plucking whiskers. He had practised and abstained for so long that several winters and autumn frosts had passed. [AI]

Chí chàng nhắm bảng Hán, khoa tống, dễ như nhặt cải, như nhổ râu. Nhịn tu đạo bấy lâu, mấy mùa đông qua, mấy lần sương thu nhuộm màu. [AI]

He hoped to reach the examination pool; the flower branch of the royal garden: to whom would he yield it? As for her, since she had stepped out, her private heart thought only of the one she loved. [AI]

Chàng mong đến ao trường; cành hoa thượng uyển nhường cho ai? Còn nàng từ khi bước ra ngoài, lòng riêng chỉ nhớ người tình chung. [AI]

At night in her solemn room she dared not use flowers or powder; by day, in the idle courtyard, the comb was left unused and the mirror unlooked at. [AI]

Đêm trong chốn nghiêm phòng, nàng không dám cài hoa, dồi phấn; ngày ngoài sân vắng, lược biếng chải, gương biếng soi. [AI]

A full year slipped away like a shuttle; summer passed, autumn came, then winter and spring again. At times she remembered the bond of Châu and Trần, and sighed over her feelings, near and far. [AI]

Một năm trọn thấm thoắt qua như thoi đưa; hạ qua thu tới, đông rồi lại xuân. Có lúc nhớ nghĩa Châu Trần, nàng thở than mối tình xa gần. [AI]

At times she remembered her home country and grew sad with homesickness; in a foreign land she had lingered until now, counting it up, almost three winters. [AI]

Có lúc nhớ cảnh quê hương, nhớ nhà nàng bàng hoàng nỗi niềm tây; ở xứ người lần lữa đến nay, tính ra gần đủ ba đông. [AI]

She kept herself pure as snow, clear as ice; but far away, would he believe her heart? She dared not speak her private feeling; months and days passed in watching for the flowering of the locust tree, the exam season. [AI]

Nàng giữ mình trong như tuyết, sạch như băng; xa xôi, biết chàng có tin lòng nàng chăng? Tình riêng chẳng dám nói; tháng ngày chỉ trông chờ hoa hoè nở, mùa thi. [AI]

The edict seeking worthy men appeared; those near handed in their papers, those far set out; scholars thronged from every quarter. She promptly prepared everything for him to go to the examination. [AI]

Chiếu cầu hiền đã ra; kẻ gần nộp quyển, kẻ xa lên đường; văn nhân náo nức bốn phương. Nàng bèn sắm sửa cho chàng đi thi. [AI]

Accompanied by two attendants, on arrival he was registered and entered the examination hall; his mouth reciting, his hand drafting the golden scroll; some lost in brushwork, others yielded to his style. [AI]

Có hai tuỳ nhi đi theo; đến nơi chàng được nhận vào trường; miệng ngâm, tay thảo quyển vàng; kẻ thua nét bút, người nhường giọng văn. [AI]

Spitting pearls and uttering jade, round after round; this time, holding it loosely, he would surely have his name. Suddenly came the herald's cry: Lưu Bình, his name was on the golden list. [AI]

Phun châu nhả ngọc từng tuần; khoa này cầm lỏng mười phần có tên. Bỗng nghe tiếng lô truyền: tên Lưu Bình đã đề trên bảng vàng. [AI]