訓huấn女nữ演diễn歌ca

A woman should be chaste, calm and gentle; the way of women is in obedience. Make the four virtues clear: the “three obediences” of old were hung up as a mirror. [AI]

Người phụ nữ nên trinh tĩnh, nhu mì; đạo đàn bà ở chỗ thuận vâng. Phân minh tứ đức; ba điều “tam tòng” xưa đã treo làm gương. [AI]

Do not be hot-tempered or hasty; peaceful and gentle is best. When you see what is right, do it at once; when you know you have erred, change it right away. [AI]

Tính đừng nóng nảy vội vàng; hoà bình, dịu dàng thì hay hơn. Thấy điều phải thì làm ngay; biết lỡ dại thì đổi liền. [AI]

In stillness be careful and measured (“năn nổ cần quyền” is unclear); in movement keep to propriety. Let your eyes look straight, your heart be quiet and think nothing improper. [AI]

Lúc tĩnh thì cẩn trọng, biết chừng mực (“năn nổ cần quyền” không rõ); lúc động thì giữ lễ nghi. Mắt nhìn ngay thẳng, lòng êm lặng, đừng nghĩ điều sai trái. [AI]

Do not speak glibly or foolishly; speak slowly. Others’ faults, let them be; your own faults, accept at once. [AI]

Nói chớ liến láu lăng nhăng; lời lẽ khoan thai mới phải. Lỗi người thì mặc kệ; lỗi mình thì nhận ngay. [AI]

How could you deceive others, flatter or slander? Cover up others’ foolishness everywhere; hide your own cleverness, do not show it off. [AI]

Sao nên lừa dối người, nịnh bợ, gièm pha chuyện đời? Cái dại của người thì che đậy; cái khôn của mình thì giấu, đừng phô ra. [AI]

No endless laughing and joking; many words, many troubles, is not good. Do not mock or curse anyone, do not splash foulness or speak at random. [AI]

Đừng cười cợt dài dòng; nhiều lời lắm chuyện là điều không hay. Đừng mỉa mai chửi rủa ai, đừng văng bẩn, nói bậy. [AI]

Do not leave work undone for idle leisure; do it quickly and then plan it well. Make pickled melon and bean sauce well; set the feast tidily — dare you get it wrong? [AI]

Việc đừng bỏ dở vì nhàn nhã; làm cho nhanh rồi bàn cho kỹ. Dưa tương làm cho khéo, ngon lành; cỗ bàn tươm tất, việc mình đâu dám sai. [AI]

Learn weaving and sewing, sewing a jacket one time, changing trousers another; be diligent at women’s work morning and night, and honour will come to the women’s quarters. [AI]

Học nghề dệt, tập nghề may; khi khâu áo, lúc thay quần. Nữ công khuya sớm chuyên cần, chốn khuê môn ắt có phần vẻ vang. [AI]

It is right to adorn oneself with powder and rouge, but let body and spirit stay simple. What is beautiful in a rosy face? It only tires the eyes of the world. [AI]

Điểm trang son phấn cũng đành, nhưng hình thần cần chất phác, dung quang hoàn toàn. Đẹp gì cái vẻ hồng nhan, chỉ làm mỏi mắt người đời. [AI]

Be dignified in every way; in dress, never extravagant. Think of nothing else, be content to be plain and country-like. [AI]

Dáng vẻ nghiêm chỉnh trăm chiều; ăn mặc chớ chút nào xa hoa. Lòng không nghĩ chuyện này chuyện nọ, cứ mộc mạc nhà quê vậy. [AI]

At home follow your father; when you are given in marriage, follow your husband; if fate is troubled, follow your son and keep a firm, faithful heart. [AI]

Ở nhà ắt phải theo cha; khi gả bán thì theo chồng. Nếu duyên phận long đong, theo con, giữ vững tấm lòng kiên trinh. [AI]

Serve your two parents, morning and evening, with the good morsel and the tasty bite. The tree has its root, the water its source — do you still remember the grace of rearing and teaching? [AI]

Phụng thờ cha mẹ mình, sớm tối miếng lành miếng ngon. Cây từ gốc, nước từ nguồn; ơn nuôi nghĩa dạy nay còn nhớ không? [AI]

Please them in mouth and in heart; how glad when face and voice are in harmony. While they live love and respect them in all things; when they die grieve and never forget the debt. [AI]

Chiều miệng lại chiều lòng; vui thay nét mặt hoà cùng tiếng nói. Khi sống thì yêu kính mọi bề; khi chết thì thương xót, chớ quên ơn. [AI]

Serve a stepmother with care, regarding her as one’s own parent. Between sisters first of all is affection: live in harmony, why compete? [AI]

Phụng thờ mẹ ghẻ chu đáo, coi như đấng sinh thành. Chị em trước hết là chữ tình; thuận hoà là lẽ phải, tranh giành làm gì. [AI]

Brotherhood is a lasting bond; hold no grudge, have a word for harmony. (The next two lines — about wrong words and deeds and being patient outwardly — are unclear.) [AI]

Anh em là nghĩa lâu dài; không chấp trách, có lời hoà hảo. (Hai câu tiếp, nói về lỗi lời nói việc làm và nhẫn nhịn bề ngoài, không rõ nghĩa.) [AI]

If your parents love and dislike unequally, do not boast of favour or envy; think that you are of one blood, and treat money, fields and house as if they were nothing. [AI]

Cha mẹ yêu ghét không đều, đừng khoe cậy thế, chớ ganh tị; nghĩ trong máu mủ ruột thịt, coi tiền của ruộng nhà như không. [AI]

Diligence keeps you from utter want, so be industrious and do not wander idly; thrift keeps you from poverty, so be sparing and do not spend wildly. [AI]

Cần thì chẳng đến nỗi cùng, nên siêng năng, đừng rong chơi; kiệm thì chẳng đến nỗi nghèo, nên tằn tiện, đừng tiêu hoang. [AI]

Do not go to temples and shrines; do not be taken in by spirit mediums. Do not leave the kitchen dirty; pick up spilt rice and scattered grain at once. [AI]

Cảnh chùa đền kia đừng đi; việc đồng cốt đừng mê. Bếp đừng để bẩn; cơm rơi gạo vãi nhặt ngay. [AI]

Men and women should not sit on the same bed; put an object down rather than pass it from hand to hand. Be humble and yield to others; respect the old and love the young. [AI]

Trai gái chớ ngồi chung giường; đưa gì thì để xuống chứ đừng trao tận tay. Nhún mình, nhường người; kính người tuổi tác, yêu trẻ thơ. [AI]

Be loyal and kind in life; be fair in buying and selling with your own hands. Keep one sincere heart from first to last, and mend your conduct by respect and care. [AI]

Ở đời trung hậu mới hay; mua bán đong đo công bằng. Trước sau giữ một lòng thành, lấy kính cẩn sửa mình cho nết na. [AI]

Do not keep company with flatterers; do not believe slander and quarrel. Why covet small gain? Why seek a good name that lasts only a few generations? [AI]

Đừng gần những kẻ nịnh ta; đừng tin lời gièm pha mà sinh sự. Tham chi cái lợi nhỏ, cầu chi tiếng khen được mấy đời. [AI]

Keep anger and joy hidden; let love and hate not be one-sided. Have pity for ants and worms; fearing Heaven, how could you wrong the wind and rain? [AI]

Giận mừng hãy kín tăm hơi; yêu ghét đừng thiên vị. Thương xót cả đàn kiến, đàn sâu; sợ trời thì sao dám phụ gió mưa. [AI]

Do not misuse paper with writing on it; the names of the sages, who would ever dare scorn them? Wait on the ancestors with sincerity; treat servants with kindness and tolerance. [AI]

Đừng dùng giấy có chữ vào việc bậy; tên bậc hiền thánh có bao giờ dám khinh. Thờ tiên tổ phải tinh thành; đãi người hầu hạ có tình khoan dung. [AI]

“Walking at night, carry a torch.” Wealth is only wealth; do not risk your own life. Keep a quiet heart and a peaceful spirit; forgive others and blame yourself — then all is well. [AI]

Đi đêm phải cầm đuốc. Của là của cải, mình đừng liều mình. Lòng êm lặng, khí hoà bình; tha thứ người và tự trách mình thì xong. [AI]

When the peach blossoms are in bud (the age to marry), outside there are the match-makers, within there is the weighing of qualities. Know the tradition of the house thoroughly, and see what the temper is, gentle or fierce. [AI]

Vừa ngày đào thắm đâm bông, bề ngoài có mối lái, bên trong có phẩm bình. Gia phong phải rõ ràng; lại xem tính nết dữ lành ra sao. [AI]

When your parents agree in every way, play the harmony of the zither and lute. Paired like the phoenix in this life, one fate and two debts were laid out in a past life. [AI]

Cha mẹ thuận cả trăm chiều, hãy gảy khúc đàn cầm đàn sắt vui vẻ. Loan phượng chung đôi kiếp này, một duyên hai nợ đã bày từ kiếp trước. [AI]

The old man in the moon binds the red thread; dare one lift one’s face and reply boldly? (The sense of the second line is unclear.) Serve your husband’s parents morning and night, with one heart, as if they were your own family. [AI]

Ông Tơ trăng già xe chỉ kết tơ; dám ngẩng mặt mà thưa thốt? (nghĩa câu này không rõ). Sớm khuya thờ bố mẹ chồng, một lòng chiều chuộng như người nhà. [AI]

Do not go against your husband’s command; respect him as an honoured guest. Be at peace with the wives of your husband’s brothers; and be warm to his brothers and sisters. [AI]

Cũng đừng trái mệnh chồng; kính chàng như khách quý. Xử với chị em dâu cho hoà; với các em chồng thì mặn mà thân thiết. [AI]

Be kind to the concubine; do not torment the husband’s children or be jealous. If he goes wrong in foolishness, restrain him and plead with him again and again. [AI]

Nàng hầu thì phải thương; con của chồng chớ giày vò ghen ghét. Nếu chồng hư dại, quàng xiên, xin ngăn từng lúc, khuyên can nhiều lần. [AI]

If he breaks morality, you alone must behave with perfect harmony. Do not be vain of your beauty; do not rely on being loved to act like a grand lady. [AI]

Nếu chàng bại luân thường, mình ta vẫn cư xử mười phần thuận hoà. Mỹ miều đừng hợm mình; được thương yêu đừng cậy mà ra vẻ. [AI]

If you become rich and honoured, do not despise others; having talent, do not dare to rely on it. When he is ill, care and worry for him; when he is poor and hungry, stay with him to the end of your life. [AI]

Được giàu sang chớ khinh đời; có tài sao dám cậy tài. Chồng bệnh hoạn thì thương lo; chồng nghèo đói phải ở trọn đời. [AI]

If he is angry beyond measure, look for words of gentle pleading and choose how to speak. Do not argue who is right; do not go on and on complaining. [AI]

Chàng giận hờn quá lời, hãy tìm lời van nài, liệu cách nói năng. Thôi đừng biện bạch phải chăng; thôi đừng kể lể lăng nhăng. [AI]

On the last day, the first day and the full moon, and on nights of raging storm and rolling thunder, to share a bed — can one hope to escape misfortune? (The lines speak of days of abstinence.) [AI]

Ngày ba mươi, mồng một, ngày rằm; đêm gió bão ào ào, sấm vang ầm ầm — nằm chung giường những đêm ấy, mong tránh tai ương sao được? (Các câu nói về những ngày kiêng.) [AI]

When the monthly flow has stopped and the fire of love returns, do not indulge it so. If the moon and the flower are still there (if she is with child), fear that childbirth may sometimes be hard. [AI]

Khi đã dứt giọt nước đào, lửa tình trở lại, chớ chiều theo. Nếu còn trăng kia hoa nọ (có thai), sợ khi sinh nở khó khăn. [AI]

In pregnancy, eat as usual, not too full; dress as usual, and do not let the east wind in. Do not reach up high with the hands; do not run with hurried feet. [AI]

Ăn thường, đừng quá no; mặc thường, đừng để gió đông lọt vào. Tay đừng với cao; chân đừng chạy liều bước mau. [AI]

Let no anger be in the belly; let no quarrel or scorn be in the mouth. Let no lewd talk enter the ear; let the eye not dwell on wicked sights. [AI]

Bụng đừng tức giận đâu đâu; miệng đừng nói chuyện cãi nhau, khinh người. Tiếng dâm đừng để vào tai; sắc gian tà đừng nhìn. [AI]

Carry the child without reckless taboo, and the child born will be bright and not foolish. When the flower is about to open, before the lamp, [AI]

Mang thai mà chẳng kiêng bậy, sinh con sáng suốt ắt không ngu hèn. Hoa kia gần nở trước đèn, [AI]

move to the side room at once and close the door. Avoid the cold, watch against the heat; shelter from the wind, and guard against the frost. [AI]

dọn ngay buồng bên, khép liền cửa. Kiêng khi rét, giữ khi nóng; che khi gió, phòng khi sương. [AI]

Why be angry and sulky in any way? In ordinary times avoid what must be avoided in drink and in food. The spirits of the well and the hearth are fearsome: [AI]

Sao nên giận dỗi mọi đường? Uống thường kiêng uống, ăn thường kiêng ăn. Ghê thay giếng bếp có thần, [AI]

during the confinement do not go near the two places. When you have borne a child and want it to grow up well, there is the labour of rearing and the counsel of teaching. [AI]

còn trong một cữ chớ gần đôi nơi. Sinh con ra muốn nên người, đã công nuôi nấng lại lời khuyên răn. [AI]

Do not dress it in lined clothes or pile on blankets; do not give it sweet things together with fat. From the age of two, small as it is, [AI]

Đừng mặc áo kép, chớ đắp chăn đầy; đừng cho ăn ngọt cùng mỡ. Nhỏ dại từ thuở lên hai, [AI]

teach it to be honest, lest its nature go wrong. Teach the child manners and respect; explain clearly the way of being a human being. [AI]

bảo cho tín thực kẻo sai tính thường. Dạy con lễ nghĩa, kính nhường; đạo làm người thì giảng cho tường tận. [AI]

Boys should practise a trade; girls should attend to their own work. To raise a child to idleness leads to tea and wine outside, or to cards at home. [AI]

Con trai thì tập nghề nghiệp; con gái thì chăm lo việc của mình cho xong. Nuôi con mà để chơi không, ngoài thì chè rượu, trong thì cờ bài. [AI]

When they reach the age (of marriage), there is a time for choosing a son-in-law and a day for choosing a daughter-in-law. Do not crave money or prize wealth; do not covet the high and the grand. [AI]

Đến tuổi cập kê, có lúc kén rể, có ngày chọn dâu. Đừng mê của, chớ chuộng giàu; đừng tham chốn quý, chớ cầu nơi sang. [AI]

Choose the son-in-law who is good and honest; seek the daughter-in-law who is modest and gentle. The way to order a household starts with one’s own person; share the property among the children fairly. [AI]

Rể thì chọn kẻ hiền lương; dâu thì tìm người đoan trang nhu thuần. Đạo tề gia ở chính thân; của cho con phải chia đều, hoà thuận. [AI]

To be a woman: keep chastity and you will have honour. A liver of iron and a heart of gold, a mind like the cypress and a heart like the pine; [AI]

Làm thân con gái đàn bà, giữ điều trinh tiết ắt là vẻ vang. Gan như sắt, dạ như vàng; lòng thường như bách, ruột thường như thông; [AI]

the same in the beginning and in the end, the same in ordinary times and in times of change. Heaven and earth will love you everywhere; the spirits protect you with many blessings: long life, fortune, honour — one chaste and compliant woman wins a name for ten thousand generations. [AI]

trước sau một lòng, lúc thường lúc biến cũng không khác. Nơi nơi trời đất thương yêu, quỷ thần phù hộ bao điều lành: thọ, kỳ, phúc, lộc, hiển vinh — một người trinh thuận được tiếng thơm muôn đời. [AI]