人nhân問vấn月nguyệt答đáp

On a spring night, the sky clear and the clouds still, at a traveller's inn I wake in the depth of the night. My ears catch faint sounds on every side; the moon's mirror, bright and clear, pours its light beside the cassia and the orchid. [AI]

Đêm xuân, trời trong mây lặng; ở nhà trọ nơi đất khách, tôi tỉnh giấc giữa canh khuya. Tai nghe văng vẳng bốn bề; gương nga vằng vặc rọi xuống bên cây quế, cây lan. [AI]

Seeing the moon, my golden heart stirs at once; I recite a verse asking the moon, matching a few words with hers. I ask Aunt Moon how old she is, and why she can be so carefree. [AI]

Thấy trăng, lòng vàng chợt động; tôi ngâm câu hỏi nguyệt, đối đáp vài lời. Hỏi dì Nguyệt tuổi tác bao nhiêu, vì cớ gì mà được thảnh thơi. [AI]

The moon says: Things change and stars move; Heaven left this mirror for everyone to look into together. It wears out the heroes; through a thousand autumns of frost and snow I keep one heart, pure and bright. [AI]

Nguyệt nói: Vật đổi sao dời; gương này trời để cho người cùng soi. Nó làm mệt mỏi anh hùng; ngàn thu sương tuyết, ta vẫn một lòng trong sáng. [AI]

I ask Aunt Moon whether there is a road up to the Moon Palace, and how many tens of leagues it is. The moon says: I am only myself, and what is more, the red cassia tree there is my sister. [AI]

Hỏi dì Nguyệt có đường lên chốn cung thiềm không, xa chừng mấy mươi dặm? Nguyệt nói: Ta chỉ là ta; còn cây quế đỏ kia là chị em của ta. [AI]

“Hero, step forward and see for yourself: there is the mirror of the jade hare, here the crystal curtain.” I ask Aunt Moon whether she has feelings, and roughly how many years her bloom has lasted. [AI]

“Anh hùng bước tới mà xem: kia gương ngọc thỏ, nọ rèm thuỷ tinh.” Hỏi dì Nguyệt có tình không, và tuổi xuân của dì chừng bao nhiêu. [AI]

The moon says: I am as tender as willow and peach; the higher I climb, the brighter, the higher the rounder. My mirror, bright and clear, never wears out; all the stars are the children of my house. [AI]

Nguyệt nói: Ta yếu liễu thơ đào; càng lên càng tỏ, càng cao càng tròn. Tấm gương vằng vặc chẳng mòn; bao nhiêu tinh đẩu đều là con cái trong nhà. [AI]

I ask Aunt Moon, Hằng Nga, how old she is: “On the fifteenth, when night comes, I appear.” The moon says: I know myself; in the long bright night, who knows whom? [AI]

Hỏi dì Nguyệt Hằng Nga mấy tuổi: “Cứ ngày rằm, đến tối thì ta hiện ra.” Nguyệt nói: Ta biết ta; trong đêm dài sáng tỏ, ai lại biết ai? [AI]

“So I show my face to light up the world, to know the treacherous places and the wicked people.” Hearing the moon speak, I love the moon the more: does the moon know my heart? [AI]

“Vậy nên ta mở mặt soi đời, biết nơi hiểm trở, biết kẻ gian tà.” Nghe nguyệt nói, lòng tôi càng yêu nguyệt: không biết nguyệt có hiểu lòng tôi không? [AI]

I would climb up to the Moon Palace, and not rest until I wed Hằng Nga. One moon, and one me: we know each other only at the third watch, when the pines sound. [AI]

Tôi sẽ bước lên cung trăng, kết duyên được với Hằng Nga mới thôi. Một trăng một ta: chỉ biết nhau lúc canh ba, khi tiếng tùng vang. [AI]

The moon in turn wanted to sound my heart and asked: What is the way of the mortal world? Life seems like a dream; lords, ministers and generals bustle about within its circle. [AI]

Nguyệt cũng muốn dò lòng tôi, hỏi lại: Lối trần gian là lối thế nào? Cuộc đời xem tựa chiêm bao; công hầu khanh tướng xôn xao trong vòng. [AI]

They fight over a whiff of copper; they seize each other's share of the cauldron and the bell, Heaven's wealth. The moon asked then about the gentleman: in the age of cloud and thunder, what of the two words “statecraft”? [AI]

Họ tranh nhau vì chút hơi đồng; cướp nhau miếng đỉnh chung của trời. Nguyệt lại hỏi đến người quân tử: buổi vân lôi, hai chữ kinh luân ra sao? [AI]

I said: There are sages and loyal ministers, who set to restoring order from chaos and bring peace. As for the crowd chasing profit and fame, they are no more than the tale of the mud-wasp and its adopted caterpillar. [AI]

Tôi nói: Đã có thánh, có thần ra tay dẹp loạn, đem lại thái bình. Còn phường trục lợi tham danh thì chẳng qua như truyện con tò vò nuôi minh linh. [AI]

The moon asked how many in the forest of scholars have really broken a branch of the cassia of Trường An, that is, passed the examinations. I said: Like fish in water and birds on the mountains, in every age there are phoenixes, whales and sea-monsters, the great. [AI]

Nguyệt lại hỏi trong rừng nho mấy người thật sự bẻ được cành quế Trường An (đỗ đạt). Tôi nói: Như cá nước chim ngàn, đời nào chẳng có phượng hoàng, kình nghê, bậc lớn. [AI]

I ask the moon, in a daze; the moon asks me, in a reverie. Flower buds sway in the wind; whistling, the wind blows and carries a heavy fragrance. [AI]

Tôi hỏi nguyệt, ngẩn ngơ; nguyệt hỏi tôi, thơ thẩn. Chồi hoa phất phơ trước gió; gió thổi vi vu, đưa hương ngào ngạt. [AI]

The night wears on, the moon climbs higher; moon and I, I and the moon, so much feeling. These few verses recited at a traveller's inn: does anyone know the moon, and know me? [AI]

Canh càng khuya, nguyệt càng cao; nguyệt ta, ta nguyệt, biết bao nhiêu tình. Mấy câu ngâm nơi nhà trọ: có ai biết nguyệt, biết mình chăng? [AI]